موبایلهای قدیمی، لپتاپهای ازکارافتاده و رایانههایی که سالها در کشوها و انبار خانهها ماندهاند، فقط وسایل بیاستفاده نیستند؛ این تجهیزات حاوی طلا، نقره، مس و فلزات راهبردی هستند که میتوانند دوباره وارد چرخه تولید شوند.
تهران در سال ۱۴۰۵ روزانه حدود ۸ هزار تن پسماند وارد چرخه مدیریت شهری میکند؛ حجمی که در کنار هزینه چندهمتی جمعآوری و پردازش، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی برای بازیافت کاغذ، پلاستیک، فلزات و مواد آلی ایجاد میکند.
بطری پلاستیکی و نایلون دورریختهشده، پس از عبور از دست جمعآورندگان، واسطهها، مراکز تفکیک و کارخانههای بازیافت، میتواند دوباره به ماده اولیه تولید تبدیل شود. اما در این زنجیره چندمرحلهای، سهم اقتصادی همه بازیگران یکسان نیست.
آنچه در یک کارخانه بهعنوان سرباره، لجن صنعتی، ضایعات فلزی یا ماده جانبی تولید کنار گذاشته میشود، ممکن است برای کارخانهای دیگر ماده اولیهای ارزانتر و قابلاستفاده باشد. اقتصاد چرخشی با ایجاد ارتباط میان بنگاهها تلاش میکند این مواد را از مسیر دفع و انباشت به چرخه تولید بازگرداند.
در حالی که صنایع ایران برای تأمین آب پایدار با محدودیتهای فزاینده روبهرو هستند، پساب تصفیهشده میتواند بخشی از نیاز آنها را بدون اتکا به منابع آب شیرین تأمین کند.
در شرایط افزایش فشار هزینههای انرژی و محدودیت تأمین برق و گاز، بازیافت حرارت اتلافی میتواند بخشی از انرژی هدررفته کارخانهها را به برق یا گرمای قابلاستفاده تبدیل کند.
تازهترین گزارش بانک جهانی نشان میدهد حجم گازهای مشعل در جهان در سال ۲۰۲۵ به ۱۶۷ میلیارد مترمکعب رسید؛ رقمی که ارزش اقتصادی آن حدود ۵۴ میلیارد دلار برآورد شده است. ایران نیز در میان کشورهای دارای چالش جدی در زمینه سوزاندن گاز و انتشار متان قرار دارد.
اقتصاد سبز در ایران از مرحله طرحهای توسعه انرژی خورشیدی و بادی تا برنامههای مدیریت آب، بازیافت پسماند و کاهش آلایندگی پیش رفته است؛ اما فاصله میان هدفگذاری و نتیجه عملیاتی همچنان قابل توجه است.
گزارش پایداری قرار است نشان دهد شرکتها در مصرف آب و انرژی، کاهش انتشار کربن، مدیریت پسماند و مسئولیت اجتماعی چه عملکردی داشتهاند؛ اما وقتی شاخصهای قابلاندازهگیری جای خود را به تصاویر سبز، وعدههای کلی و ادعاهای بدون سند میدهند، مرز میان پاسخگویی و تبلیغات مبهم میشود.
انتشار کربن برای شرکتها دیگر فقط یک شاخص زیستمحیطی نیست و در بسیاری از بازارهای جهان به عاملی اثرگذار بر هزینه تولید، صادرات و تأمین مالی تبدیل شده است.
کاهش انتشار کربن در صنایع ایران میتواند در کوتاهمدت هزینه سرمایهگذاری را افزایش دهد، اما در بلندمدت با کاهش مصرف انرژی، بهبود بهرهوری و حفظ دسترسی به بازارهای حساس به انتشار، به مزیت اقتصادی تبدیل شود.
پروژههای محیطزیستی از نیروگاههای خورشیدی و بهینهسازی مصرف انرژی تا بازیافت پسماند و تصفیه آب، میتوانند هزینههای اقتصادی و خسارتهای زیستمحیطی را کاهش دهند؛ اما تبدیل این منافع به جریان نقدی قابل اتکا، همچنان یکی از چالشهای اصلی جذب سرمایه است.
اقتصاد سبز در ایران دیگر صرفاً یک انتخاب محیطزیستی نیست؛ با تشدید ناترازی انرژی، بحران آب، آلودگی هوا و فشار بر بخش تولید، حرکت به سمت اقتصاد کممصرف و پاک میتواند به یکی از مسیرهای مهم حفظ رشد اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی تبدیل شود.
با افزایش هزینه تأمین برق و تداوم نگرانیها درباره ناترازی انرژی، نصب پنل خورشیدی روی پشتبام خانهها و مغازهها به یکی از گزینههای سرمایهگذاری در سال ۱۴۰۵ تبدیل شده است.
تحریمهای اقتصادی در سالهای گذشته با محدود کردن صادرات نفت، دشوار کردن مبادلات بانکی و کاهش دسترسی ایران به سرمایه و فناوری خارجی، هزینه فعالیت اقتصادی را افزایش دادهاند.
رشد نیروگاههای خورشیدی و بادی بدون توسعه ذخیرهسازی برق، همیشه به معنای دسترسی پایدارتر به انرژی نیست. باتریهای شبکهای میتوانند برق تولیدشده در ساعات پرتابش خورشید یا وزش باد را ذخیره و در زمان اوج مصرف آزاد کنند.
ساتبا از طراحی مدل جدیدی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی و کوچکمقیاس خبر داد؛ با این حال، تأمین منابع و نهایی شدن سازوکار اجرایی همچنان در دست پیگیری است.
تحریمهای اقتصادی، محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، اختلال در زنجیره تأمین، کمبود مواد اولیه و افزایش هزینه تولید، فعالیت بسیاری از بنگاههای اقتصادی را با چالش مواجه کرده است. در چنین شرایطی، حفظ ظرفیت تولید به یکی از مهمترین اولویتهای دولتها تبدیل میشود.