آنچه باید درباره لیزینگ‌ها بدانید

به گزارش تجارت نیوز، لیزینگ Leasing عبارت و واژگان لاتین و در انگلیسی رایج و به معنی عملیات اجاره‌داری است.

لیزینگ چیست؟

توافقنامه‌ای است بین صاحب (مالک) تجهیزات، دارایی ثابت و منقول فردی (حقیقی یا حقوقی) که از آن استفاده می‌کند، که با شرایط معین برای مدت زمان معلوم و در ازای مال‌الاجاره‌های متناوب تنظیم می‌گردد. این قرارداد مکتوب است که در حال حاضر در قالب قرارداد اجاره به شرط تملیک و فروش اقساطی در شرکت‌های واسپاری موجود کشور انجام می‌شود.

نکته: تیپ قراردادهای فوق توسط بانک مرکزی ابلاغ و نظارت بر آن اعمال می‌شود.

لیزینگ از نظر مالکیت

الف. شامل لیزینگ‌های بانکی (مانند سپهر صادرات ـ پاسارگاد ـ پارسیان ـ ملت و …)

ب. لیزینگ‌های وابسته ـ در مالکیت تولیدکنندگان بزرگ (ایران‌خودرو ـ هیکو ـ رایان سایپا)

ج. مستقل یا وابسته به موسسات مالی و اعتباری است.

طبقه‌بندی از نظر بازار مصرف لیزینگ

لیزینگ خرد: تمرکز بر تجهیزات ارزان مانند دستگاه‌های کپی، لوازم خانگی، تجهیزات پزشکی

بازار متوسط: تمرکز بر خودرو، تجهیزات حمل‌ونقل، ماشین‌آلات صنعتی

بازار کلان: تمرکز بر خرید و اجاره هواپیما، کشتی، خطوط تولید، مسکن

انواع لیزینگ از نظر حوزه حرفه‌ای عملیاتی

لیزینگ عملیاتی: 100 درصد بهای مورد اجاره توسط موجر تأمین می‌شود.

لیزینگ مالی و سرمایه‌ای: مال‌الاجاره در انتهای مدت توسط مستأجر تأمین و مالکیت منتقل می‌شود.

لیزینگ اجاره‌ای: مالک در پایان قرارداد مالک مورد اجاره است (اجاره به شرط تملیک).

لیزینگ کمک‌فروش: تولیدکننده از این تکنیک به‌عنوان روشی برای فروش بیشتر محصولات به‌صورت قسطی عمل می‌کند.

لیزینگ اهرمی (اتکایی): در خرید تجهیزات سنگین مانند هواپیما و کشتی (شرکت‌های لیزینگ با یکدیگر مشارکت می‌کنند).

لیزینگ مجدد (Lease-Back): خرید مجدد ارزش اسقاطی توسط شرکت لیزور. لیزینگها می‌توانند با در اختیار گرفتن دارایی‌های سرمایه‌ای (منقول و غیرمنقول)، سرمایه در گردش مخاطبان را تامین مالی کرده و به روند تولید و چرخه اقتصادی کمک کنند.

لیزینگ بین‌المللی: موجر و مستأجر از دو کشور برای انتقال کالای سرمایه‌ای (خط تولید) اقدام می‌کنند.

لیزینگ پرخطر: مشارکت در تأمین مالی تولیدکننده و در اختیار گرفتن سهام.

لیزینگ مصرف‌کننده: انتقال مالکیت پس از پرداخت اقساط (فروش اقساطی) کالای سرمایه‌ای.

لیزینگ‌ها و عملیات واسپاری

در بسیاری از کشورهای صنعتی و پیشرفته نزدیک به حدود ۱۰۰ سال است که در حال اجراست و دولت‌ها حمایت لازم و بستر قانونی را برای این موسسات با نرخ‌های شناور یا تحت نظارت فراهم کرده‌اند و مخاطبان و یا مصرف‌کنندگان با مراجعه به این سیستم می‌توانند از مزایای کالای سرمایه‌ای مانند مسکن، خودرو، ماشین‌آلات، تجهیزات پزشکی و… در اقساط بلندمدت و با بهره‌های کمتر (کارمزد) استفاده کنند؛ مانند چین، آمریکا، آلمان و انگلیس.

لیزینگ‌ها به طور متعارف پس از بانک‌ها به‌عنوان دومین تأمین‌کننده منابع مالی و سرمایه در گردش بنگاه‌ها و خانوارها تلقی می‌شوند.

لیزینگ‌ها می‌توانند به‌عنوان یک کلینیک تخصصی برای ارائه مشاوره فنی در خرید دارایی‌های ثابت و منقول نقش به‌سزایی ایفا کنند و رابط مطمئنی بین فروشنده و مصرف‌کننده نهایی در کاهش ریسک معاملات قرار گیرند.

تاریخچه شکل‌گیری لیزینگ‌ها در ایران

در اواخر دهه 50 خورشیدی دو شرکت لیزینگ با سرمایه‌گذاری بانک‌های فرانسوی در ایران شروع به فعالیت کردند. سال‌های ۱۳۵۳ – ۱۳۵۴ اوج عملیات واسپاری بود که بسیار محدود بود. با شروع انقلاب اسلامی این شرکت‌ها تعطیل و در اختیار بنیاد مستضعفان قرار گرفتند و با وجود جنگ تحمیلی و دفاع مقدس ۸ ساله عملیات واسپاری عملاً راکد بود.

در اوایل دهه 70 با رونق اقتصادی شرکت‌های لیزینگ به صورت خودجوش شروع به فعالیت کردند و برای فعالیت اقتصادی خود انجمن لیزینگ را در سال‌های ۱۳۸۰-۱۳۸۲ تشکیل دادند و حدود ۴۰ تا ۵۰ شرکت از سمت بانکی‌ها، نهادها و سازمان‌های دولتی، خصوصی و خودروسازان شکل گرفته بود که پس از مدتی انشعاب یافت و لیزینگ‌های مربوط به خودروسازان یک انجمن جدا تشکیل دادند؛ تا این‌که به دلیل وجود شرکت‌ها، اشخاص حقیقی و موسساتی که خارج از رویه نظارتی موجب بروز مشکلاتی برای مردم (کلاهبرداری‌های انجام شده به ویژه در حوزه خودرو) با اعمال قدرت نظارت بر فعالیت‌ها لیزینگ به بانک مرکزی واگذار گردید (حدود سال ۱۳۸۶).

نظارت و صدور مجوزها

در حال حاضر مجوز شرکت‌های لیزینگ را بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران صادر کرده و در قالب دستورالعمل ابلاغی که اخیراً نیز پس از ۱۵ سال این دستورالعمل اصلاح و به انجمن ملی لیزینگ ایران ابلاغ شد. (اتحادیه و سندیکای صنفی جدید شرکت‌ها و موسسات واسپاری موجود) این اتحادیه را از نظر تشکیلاتی زیر نظر اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران تشکیل گردیده است.

-اداره نظارت بر موسسات مالی و اعتباری غیربانکی و بانک مرکزی مسئول نظارت فنی و حرفه‌ای بر لیزینگ‌ها هستند.

منابع لیزینگ‌ها

غالباً توسط سهامداران (بانک‌ها، خودروسازان) تأمین و بر اساس دستورالعمل بانک مرکزی می‌توانند از منابع سایر بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری داخلی و خارجی نیز فراهم نمایند. چاپ اوراق بدهی (که اخیراً از سمت بانک مرکزی اجازه یافت)، اوراق صکوک و مشارکت سایر شرکت‌های واسپاری به‌صورت سندیکایی نیز منابع مالی لیزینگ‌ها را شکل می‌دهند.

نرخ کارمزد لیزینگ‌ها

نرخ کارمزد لیزینگ‌ها 3 درصد بیشتر از نرخ بهره بانکی است و در حال حاضر 26 درصد است. (بهتر است بانک مرکزی به دلیل عدم صرفه‌اقتصادی برای شرکت‌های واسپاری و وجود ریسک‌های متعدد (حقوقی، سیاسی، اقتصادی) این نرخ را شناور کند.

سخن پایانی

لیزینگ برای عموم و بسیاری از خواص ناشناخته است در حالی که در شرایط بحران‌های اقتصادی، این شرکت‌ها می‌توانند نقش مؤثری در افزایش دارایی‌های مردم و ایجاد اشتغال، توسعه و بهبود روش‌های اقتصادی انجام دهند.