اقتصاد ما طی سالهای گذشته با حجم انبوهی از یارانه و چالشهای مرتبط با آن مواجه بود و اگرچه دولتها در این سالها تلاشهایی برای اصلاح این وضعیت به کار گرفته بودند؛ اما این وضعیت آنقدر در اقتصاد ریشه دوانده بود که با وجود همه تلاشها، امکان حذف کامل آن وجود نداشت.
احسان کشاورز- اصلاح ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۱ با این وعده آغاز شد که منابع آزادشده، مستقیم و هدفمند به خانوارها بازگردد. بررسی روند منابع حاصل از اصلاح نرخ ارز و مصارف یارانه نقدی و کالابرگ نشان میدهد، این توازن چندان پایدار نبوده است. در حالی که در سال نخست اجرای سیاست، منابع از مصارف پیشی گرفته است.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان اینکه اعتراضات در ابتدا با محوریت اصناف صورت گرفت، گفت: اعتراض اصناف به حق بود؛ چراکه سرگردانی و بلاتکلیفی بازار و عدم ثبات ارز، مشکلاتی را برای تولیدکنندگان و اصناف ایجاد کرده بود اما اکنون با این جراحی اقتصادی، همه تولیدکنندگان مشخصاً میدانند که باید بر اساس یک نرخ عمل کنند.
سخنگوی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس با بیان اینکه با جراحی اقتصادی دولت فضای رانتی در حال حذف شدن است، گفت: این ارز به جای آنکه صرفا کمکی به حوزه واردات کند در واقع به مافیاهایی در درون کشور که بسیاری از بازارها را در دست گرفتهاند، کمک کرده بود. برآورد میشود نزدیک به ۴۰ میلیارد یورو ارز ترجیجی دست تعدادی اشخاص (نزدیک به هزار نفر) است که باید برگردد.
حذف ارز ترجیحی و افزایش هزینه نهادهها، بازار تولید و قیمت مرغ و طیور را با تغییراتی مواجه ساخته است. آیا این سیاست توانسته رقابت میان تولیدکنندگان را افزایش دهد و در عمل چه شرایطی را بر بازار حاکم کرده است؟
عضو هیات رئیسه کمیسیون اصل نود مجلس با بیان اینکه انتقال ارز ترجیحی به مصرفکننده بیش از ۵۰ تا ۶۰ درصد تقاضا را ساماندهی میکند، گفت: این ساماندهی در حوزه ارزی و حذف ارز چندنرخی، در نهایت به تقویت پول ملی، ثبات اقتصادی و کمک به معیشت مردم منجر خواهد شد.
رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با رد گزاره غلط «حذف ارز ترجیحی» تأکید کرد این سیاست بهدلیل مصرف رانتی و انحراف از اهداف اولیه به پایان رسید؛ روندی که از سال ۱۳۹۷ با فشار بر واردات کالاهای اساسی، تضعیف تولید داخلی و ایجاد رانت برای گروههای محدود همراه بود و ادامه آن را اجتنابناپذیر ساخت.
با حذف ارز ترجیحی، سیاستگذاران بهدنبال افزایش رقابت میان تولیدکنندگان کالاهای اساسی و واردکنندگان و کاهش رانت در بازار هستند؛ رویکردی که به گفته فعالان صنفی میتواند به وفور کالا، واقعیتر شدن قیمتها و بهبود کیفیت محصولات منجر شود و در عین حال بازار اقلام اساسی مانند مرغ و گوشت را به سمت تنظیم و ثبات بیشتر سوق دهد.
عضو کمیسیون بهداشت و درمان با تاکید بر اینکه جراحی اقتصادی، طرح کالابرگ و حذف ارز ترجیحی کارهای بسیار بزرگ و ارزشمندی است، گفت: اما اول باید برای مردم در حوزه اقتصاد و معیشت ایجاد اعتماد و امنیت کنید و بعد با مفسد و رانتخوار مبارزه کنید.
مدیر مرکز تجاری ایران در الجزایر گفت: وقتی ارز چند نرخ حذف و نرخ آن واقعی میشود، قدرت رقابت در صادرات بهتر می شود و با افزایش نیاز به صادرات، به تبع تولید نیز ارتقا پیدا می کند.
مدیر مرکز تجاری ایران در الجزایر گفت: وقتی ارز چند نرخ حذف و نرخ آن واقعی میشود، قدرت رقابت در صادرات بهتر می شود و با افزایش نیاز به صادرات، به تبع تولید نیز ارتقا پیدا می کند.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس درباره اجرای طرح کالابرگ با تاکید بر اینکه کالابرگ فقط یک مسکن است، درمان اساسی نیست، گفت: کالابرگ فقط برای این است که در کوتاهمدت مردم آسیب کمتری ببینند و دچار کمبود مواد غذایی اساسی نشوند. اگرچه اختصاص کالابرگ به مردم در بهبود عدالت اقتصادی و حمایت اجتماعی بیتاثیر نیست اما باید تاکید کرد که درمان اساسی این کار نیست بلکه حتما باید ساختار اصلاح شود.
احسان کشاورز- دادههای ثبت سفارش، تخصیص و تامین نشان میدهد بخش مهمی از چالشهای ارزی نه به کمبود منابع، بلکه به سازوکار قیمتگذاری و انگیزههای فعالان اقتصادی مربوط میشود. وقتی چند نرخ مختلف در بازار وجود دارد، تصمیمگیری برای بازگشت ارز پیچیدهتر میشود و مسیرهای غیرمستقیم جذابیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی، اصلاح سازوکار ارزی و حرکت به سمت کاهش شکاف نرخها از مسیر سیاست ارز تکنرخی میتواند نقش مهمی در بهبود بازگشت ارز ایفا کند. تجربه سالهای اخیر نشان میدهد هرچه مسیر رسمی شفافتر و قابل پیشبینیتر باشد، بازگشت ارز نیز روانتر انجام میشود.
عضو کمیسیون انرژی مجلس با تاکید بر لزوم اجرای طرح کالابرگ، گفت: هدف از اجرای طرح کالابرگ این است که ارز ترجیحی که موجب تولید رانت و سوءاستفاده در کشور شده بود به طور حقیقی به دست مصرفکننده واقعی برسد.
بیش از یک ماه از آغاز اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز و حذف ارز ترجیحی میگذرد؛ گامی که با هدف کاهش رانت، شفافسازی یارانهها و حمایت مستقیم از مصرفکننده برداشته شد و همگرایی نسبی نرخها و گسترش برنامههای حمایتی را به همراه داشته است. مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با تجارتنیوز بیان کرده است که یارانه و ارز ترجیحی در شرایط بحران سیاست موفق و رایج جهانی است، اما حذف آن در وضعیت بحرانی فعلی ایران، نتوانسته فشار معیشتی مردم را جبران کند.
عضو کمیسیون تلفیق لایحه بودجه 1405با بیان اینکه هدایت مستقیم ارز یارانهای به دست مصرفکننده، یک رویکرد مورد قبول و مطلوب است، گفت: حذف این رانتها به طور قطع میتواند تأثیر مثبتی بر تقویت تولید داخلی داشته باشد؛ زیرا منابع را به سمت تولید واقعی هدایت میکند.
رئیس کمیسیون آموزش مجلس تاکید کرد: در حال حاضر دولت چهاردهم کالابرگ را نظامندتر کرده است و منظمتر اجرا میشود. دولت تصمیم گرفته است آن ۱۰ میلیارد دلار پولی را که به اسم ارز ترجیحی برخی آقایان میگرفتند و پس نمیدادند، در داخل و خارج دولت رانت ایجاد شده بود، ارز ارزانقیمت میگرفتند یک پنجم آن به دست مردم میرسید و چهار پنجم را بالا میکشیدند را اصلاح کند. بر همین اساس آقای پزشکیان گفت که کالاها را با قیمت واقعی وارد بازار کنید. نمیخواهیم به واردکنندگان ارز اختصاص دهیم. همان پول را مستقیم به مردم داد.