عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، افزایش قیمت دلار را پدیدهای منطقی و متناسب با جنگ منطقهای دانسته است. با این حال، مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با تجارتنیوز میگوید ریشه بیثباتی ارزی به سالهای گذشته و تشدید تحریمها بازمیگردد و جنگ، تنها دلیل آن نیست.
تکنرخیسازی ارز یکی از مهمترین پیششرطهای کاهش رانت، فساد و تخصیص بهینه منابع است. اصل این سیاست کاملا درست است، زیرا تا زمانی که یک اقتصاد با نرخهای متعدد ارز اداره شود، انگیزه برای واسطهگری، آربیتراژ و تصمیمگیریهای غیرمولد از بین نخواهد رفت.
افزایش چشمگیر ۵۳.۷ درصدی شاخص قیمت مصرفکننده در ۱۲ ماه منتهی به فروردین ۱۴۰۵، نشاندهنده تورم پایدار و فشار فزاینده بر سبد معیشت خانوارهاست. علت تورم کالاهای اساسی چیست؟
بانک مرکزی از 19 بهمن دامنه نوسان قیمت دلار در بازار توافقی ارز را به مثبت و منفی 2 درصد محدود کرده تا نوسانات شدید ارزی را کنترل کند و نرخ را در محدوده مشخصی نگاه دارد. اما این اقدام تا چه میزان در مدیریت بازار ارز موثر است؟ کامران ندری، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با تجارتنیوز تاکید کرده است که این دامنه عملا جنبه نمادین دارد و تاثیر واقعی اندکی بر بازار آزاد میگذارد. او با بیان اینکه آرامش فعلی بازار ارز موقتی است، میگوید که نوسانات ارزی در بازار آزاد، بیشتر تحت تاثیر اخبار سیاسی و انتظارات است.
احسان کشاورز- دادههای ثبت سفارش، تخصیص و تامین نشان میدهد بخش مهمی از چالشهای ارزی نه به کمبود منابع، بلکه به سازوکار قیمتگذاری و انگیزههای فعالان اقتصادی مربوط میشود. وقتی چند نرخ مختلف در بازار وجود دارد، تصمیمگیری برای بازگشت ارز پیچیدهتر میشود و مسیرهای غیرمستقیم جذابیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی، اصلاح سازوکار ارزی و حرکت به سمت کاهش شکاف نرخها از مسیر سیاست ارز تکنرخی میتواند نقش مهمی در بهبود بازگشت ارز ایفا کند. تجربه سالهای اخیر نشان میدهد هرچه مسیر رسمی شفافتر و قابل پیشبینیتر باشد، بازگشت ارز نیز روانتر انجام میشود.
بیش از یک ماه از آغاز اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز و حذف ارز ترجیحی میگذرد؛ گامی که با هدف کاهش رانت، شفافسازی یارانهها و حمایت مستقیم از مصرفکننده برداشته شد و همگرایی نسبی نرخها و گسترش برنامههای حمایتی را به همراه داشته است. مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با تجارتنیوز بیان کرده است که یارانه و ارز ترجیحی در شرایط بحران سیاست موفق و رایج جهانی است، اما حذف آن در وضعیت بحرانی فعلی ایران، نتوانسته فشار معیشتی مردم را جبران کند.
محسنی ثانی با اشاره بر لزوم نظامند کردن پرداخت یارانهها در کشور، تاکید کرد: پرداخت یارانه اقدامی است که باید پیوسته وجود داشته باشد و به عنوان یک طرح بلندمدت به آن نگاه شود. تا به حال در امر یارانهها موفق نبودهایم نه عدالتی در کار بوده و نه توانسته رضایتمندی مردم را به همراه داشته باشد. علاوه بر اینکه به سبک و صلاح اقتصاد مملکت هم نبوده است. اینکه بتوان یارانهها را نظامند کرد یکی از موضوعاتی است که حتما باید بر آن اصرار داشت.
عضو کمیسیون بهداشت مجلس با اشاره به برخی گمانهزنیها مبنی بر اینکه دولت بهمنظو درآمدزایی بیشتر برای خود اقدام به حذف ارز ترجیحی کرده است، تاکید کرد: دولت به کرّات اعلام کرده است، هدف از حذف ارز ترجیحی این نیست که منبع درآمدی برای دولت ایجاد شود. زیرا بر اثر اجرای این سیاست، تورمی ایجاد میشود و باید مبالغ در قالب یارانه به مردم داده شود تا افزایش قیمتها پوشش داده شود. انتقال تمامی منافع حاصل از حذف ارز ترجیحی به آخر زنجیره و اعطای آن به مردم اهمیت زیادی دارد. باید مردم مطمئن شوند که به کالاهای اساسی با قیمت مناسب دسترسی خواهند داشت.
اگر بخواهیم تصویر کلانی از مصارف ارزی کشور ارائه دهیم، اینگونه است که طبق موازنه پرداختهای کشور در سال 1403، کل مصارف ارزی حدود 120 میلیارد دلار بوده است.
سخنگوی مرکز مبادله ایران با بیان اینکه ارز تک نرخی انگیزه بازگشت ارز را در بین صادرکنندگان افزایش داده است، گفت: از نیمه دی ماه تاکنون حجم عرضه ارز بیش از ۳ میلیارد دلار بوده است.
وزیر سابق امور اقتصادی و دارایی، با بیان اینکه کشور به این اصلاحات اقتصادی نیازمند بود، بر ضرورت انجام «جراحی اقتصادی» با حذف ارز ترجیحی تاکید کرد و گفت: این اقدام باید انجام میشد.
در ادامه سیاست بانک مرکزی مبنی بر تکنرخی کردن ارز، وبسایت مرکز مبادله ارز و طلا امروز با یک تغییر مهم روبرو بود؛ قیمت اسکناس برای تمامی ارزها از وبسایت این مرکز حذف شد و از این پس، نرخ حواله تنها نرخ ارز است که از طریق این مرکز اعلام میشود.
این روزها اگر بخواهیم خط مقدم معیشت را جایی بیرون از اتاقهای تصمیمگیری پیدا کنیم، کافی است سری به بازار بزنیم؛ جایی که هر برچسب قیمتی، نشانهای است از ضرورت جدی نظارت فعالانه.
واردکنندگان با دریافت ارز ترجیحی، بدون نظارت کافی، رانتهای بزرگی کسب کرده و کالاها را با قیمت بالا عرضه میکنند. آنان بهشدت از ارز ترجیحی دفاع میکنند؛ زیرا این رانت بخشی از سازوکار حفظ ثبات سیاسی و مدیریت ائتلافهای قدرت است.
بورس تهران در در هفتههای گذشته شرایط پیچیدهای را تحت تاثیر عواملی چون تکنرخی شدن ارز، افزایش قیمت دلار آزاد و توافقی و ابهامات سیاسی تجربه کرده است. در همین حال، بازار سهام طی هفته گذشته اصلاح سنگینی را تجربه کرد و شاهد خروج پول حقیقی بود. روندی که روز گذشته تغییر کرد و دوباره در مسیر صعودی قرار گرفت. آراد پورکار، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگو با تجارتنیوز پیشبینی کرده است که شاخص کل بورس تا پایان سال روند صعودی خواهد داشت. او به پتانسیل صنایع دلارمحور مانند پتروشیمی، فولاد و بانکها برای رشد اشاره کرد و تکنرخی شدن ارز را عاملی مثبت برای این روند دانست.
از پیشنهاد تکنرخیکردن ارز یک هیولا ساخته شده و آن را یک اقدام بسیار سخت که اجرای آن بسیار سخت خواهد بود و تبعات آن قابل پیش بینی نیست، جلوه داده اند.
فاصله قیمت دلار آزاد از دلار توافقی یا همان دلار شرکتها به حدود 63 درصد رسیده و زنگ خطر را برای صنایع وابسته به قیمت دلار روشن کرده است. گفته میشود شرکتهای بورسی، چه آنها که برای واردات مواد اولیه نیازمند دلار هستند و چه آنها که در نتیجه صادرات، باید ارز خود را در بازار توافقی عرضه کنند، از این فاصله فزاینده آسیب میبینند. در عین حال، رشد بیمحابای قیمت دلار در بازار آزاد نیز نگرانیهای زیادی را درباره بروز بحران در تولید، واردات و صادرات ایجاد کرده است. حسین مریدسادات، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگو با تجارتنیوز به بررسی آثار افزایش فاصله بین قیمت دلار توافقی و آزاد بر بازار سرمایه پرداخته است. او تاکید کرد، این روند که سالهاست ادامه دارد، همچنان بر صنایع و سهامداران فشار وارد میکند. مریدسادات همچنین به آثار تورمی افزایش قیمت دلار و نحوه تاثیر آن بر بورس و صندوقهای طلا اشاره کرد و از صنایع کالامحور و صادراتی بهعنوان گزینههای جذاب سرمایهگذاری در شرایط فعلی یاد کرد.