بسته شدن تنگه هرمز، روزانه یک میلیارد دلار از جیب کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خارج میکند. هزینه بیمه کشتیها تا ۵۰۰ درصد جهش کرده و صادرات نفت این کشورها فلج شده است.
یک کارشناس ارشد انرژی گفت: زمان جنگ ۸ ساله چندین بار جزیره خارک مورد حمله و هدف بمباران قرار گرفت اما همزمان بازسازی و صادرات ادامه داشت اکنون نیز مشکلی برای صادرات نداریم، اگرچه میزان صدور کاهش یافته اما باتوجه به افزایش قیمت تاحدی تعادل ایجاد شده است.
محمود خاقانی، مدیرکل پیشین امور خزر و آسیای میانه وزارت نفت، عنوان کرد: مافیا و تراستیها در این آب گلآلود و اقتصاد غیرشفاف برای خود کاسبی میکنند و پول نفت را به امارات میبرند و به کشور باز نمیگردانند. رقم ۱۱ میلیارد دلاری که گفته میشود تراستیها به کشور بازنگرداندهاند، به مراتب بیشتر است. اگر حسابرسی کامل انجام شود ابعاد بیشتری روشن خواهد شد.
آنطور که کپلر گزارش داده، ناوگان موسوم به «سایه» با نخستین افت جدی تقاضای خود از زمان شکلگیری در حدود یک دهه گذشته روبهرو شده است. پس از در اختیار گرفتن رهبری ونزوئلا توسط ایالات متحده، نفت خام این کشور در حال انتقال به کشتیهای تجاری غیرتحریمی است. این تحول عملا نیاز به استفاده از ناوگان سایه را از میان میبرد. همچنین این موضوع میتواند نشان از تحولی جدی در بازار نفت داشته باشد. به نظر میرسد دیگر بازیگران در تلاش هستند که روندهای غیرمعمول را از این بازار حذف کنند.
ناوگان تاریک یا سایه به شبکهای گفته میشود که در فروش نفت تحریمی نقش ایفا میکند. بر اساس گزارش موسسات بینالمللی حدود 155 تا 170 نفتکش با ظرفیت 34.2 میلیون تا 35.7 میلیون تن معادل حدود 251 میلیون تا ۲۶۲ میلیون بشکه نفت در تجارت نفتی ایران دخیل هستند.
کپلر با انتشار گزارشی نوشت: صنعت دریانوردی برای مقابله با ناوگان سایه ۳۳۰۰ فروندی و تاکتیکهای پیچیده فریب، رسما از نظارت سنتی عبور کرده و به ست مدلهای تحلیل ریسک رفتاری روی آورده است. چراکه دیگر نظارت سنتی بر نفت کشورهای تحریمی کار نمیکند و آنها همچنان به فروش نفت خود ادامه میدهند. با وجود جهش ۷۷ درصدی تحریم کشتیها در سال ۲۰۲۵، جریان تجارت نفت قطع نشده و با تکیه بر واسطههای نوظهور و انباشت نفت روی آب، تابآوری بالایی نشان داده است. صادرات نفت ایران نیز بهرغم تمام فشارها ثابت مانده و چشمانداز آینده آن برای سال ۲۰۲۶ بین سناریوهای «توافق محدود»، «عقبگرد مدیریتشده تحریمها» یا «تشدید تحریمهای ثانویه» در نوسان است.
اخیرا خبرهایی مبنی بر اینکه بروز اختلال در عرضه نفت ایران با وجود حضور نظامی آمریکا بعید است، منتشر شده. این تحلیل به موسسه کپلر نسبت داده شده است که در ادبیات نفتی به «موسسه بینالمللی تحلیل داده و ردیابی کشتیها» اشاره دارد. این در حالی است که این تحلیل توسط یک موسسه مالی به نام «کپلر شورو» نوشته شده که مرجعیت موسسه بینالمللی کپلر (kpler) را ندارد.
در گزارش وال استریت ژورنال آمده است که قطع سراسری اینترنت در ایران باعث شد که تلاشهای اوپک برای پایش سطح تولید و حفظ ثبات بازار را پیچیده شود و این سازمان دید بسیار محدودی نسبت به وضعیت فعلی بخش نفت ایران داشته باشد.
مدیر پیشین امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران عنوان کرد: تراستیها مجبور هستند که از کانالهای خاصی پول نفت را منتقل کنند. تاکنون چندین بار پیش آمده است که این کانالها لو رفته و بسته شدهاند. به همین دلیل تا آنها بخواهند کانالهای جدیدی ایجاد کنند، قاعدتا زمان میبرد و تاخیراتی در این روند قطعا پیش میآید. گاهی اوقات این قضیه توامان میشود و چند شرکت با هم لو میرود و این موضوع چیز جدیدی نیست. از سالهای اول تحریم این جریانات اتفاق افتاده و پیوسته این موضوعات نیز پیش آمده است. اما در شرایط موجود فکر میکنم که جنگ تبلیغاتی نیز در این قضیه بیتاثیر نبوده است و به این موضوع دامن زده است.
ایران به دنبال تحریمهای متعدد آمریکا و سازمان ملل، به روشهایی برای دور زدن آنها و تداوم فروش نفت خود دست پیدا کرده است. با این حال چند ماهی است که گزارشهایی از اخلال در یکی از حلقههای این روند به نام تراستیهای نفتی به گوش میرسد، موضوعی که مشخص نیست بهانهای جدید برای سرپوش گذاشتن بر مشکلات اقتصادی است یا از یک دگرگونی و اخلال جدی در روند فروش نفت ایران حکایت دارد.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از رشد منفی 1.9 درصدی بخش نفت در آبان ماه حکایت دارد. این در حالی است که برخی موسسات بینالمللی از صادرات دو میلیون بشکهای در روز در ماه آبان خبر میدادند و در همان نیز کارشناسان هشدار داده بودند که این آمارها با واقعیت اقتصادی جامعه همخوانی ندارند.
اگرچه چالش های ساختاری مانند رشد بی امان نقدینگی، موجب افت مداوم ارزش پول ملی و رشد نرخ ارز شده، اما بررسی ها نشان می دهد در چالش ارزی اخیر، اتفاقاتی در حوزه نفت، نقش مهمی ایفا کرده است.
عضو هیات نمایندگان اتاق تهران با تشریح چگونگی فعالیت شبکههای تراستی برای فروش نفت در اقتصاد و تجارت ایران تصریح کرد: شکلگیری تراستیها محصول بروز و اعمال تحریمها در حدود یک دهه اخیر است و در این مدت بخش زیادی از فروش نفتمان که توسط افراد حقیقی انجام شده مورد سوء استفاده قرار گرفته است.
رئیس کمیسیون تلفیق مجلس از فاصله هشت میلیارد دلاری فروش نفت و وصول در هشت ماه اخیر خبر داده است. در حالی که مسئولان از بازنگشتن بیش از هشت میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات نفت توسط تراست نفتی خبر میدهند، قیمت دلار هر روز بالا میرود و مردم باید درگیر تورم افسارگسیخته باشند!