به گزارش تجارت نیوز، بازار جهانی نفت همواره به تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه، تصمیمهای اوپک و ظرفیت مازاد تولید عربستان سعودی واکنش نشان داده است. هر زمان که بحران یا جنگی در منطقه رخ میداد، معاملهگران با نگرانی احتمال کاهش عرضه را بررسی میکردند و نگاهها به سمت تولیدکنندگان بزرگ نفت معطوف میشد. اما اکنون یک عامل جدید در حال تغییر قواعد این بازار است؛ چین.
بزرگترین واردکننده نفت خام جهان طی سالهای اخیر با ایجاد ذخایر عظیم استراتژیک و تجاری، توانسته وابستگی خود به خرید فوری نفت از بازار را کاهش دهد. همین موضوع باعث شده در دورههای بحران، به جای افزایش واردات، از ذخایر خود استفاده کند و تقاضای جهانی را بهطور موقت کاهش دهد؛ اقدامی که میتواند بر قیمت نفت، مسیر صادرات کشورهای تولیدکننده و حتی تصمیمهای اوپک تأثیر مستقیم بگذارد.
چین در اوج تنشهای منطقهای خرید نفت را کاهش داد
در جریان درگیریهای اخیر ایران، پالایشگاههای چین برخلاف انتظار، رقابت برای خرید نفت خام خاورمیانه را تا حد زیادی متوقف کردند. این تصمیم موجب شد حجم بیشتری از نفت کشورهای حوزه خلیج فارس برای بازارهایی مانند اروپا، هند و سایر کشورهای آسیایی در دسترس قرار گیرد؛ آن هم درست زمانی که بسیاری از معاملهگران انتظار کمبود عرضه و جهش قیمت نفت را داشتند.
بر اساس برآورد آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، چین تنها در ماه ژوئن حدود ۴۱ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر خود برداشت کرده است. این رقم یکی از بزرگترین برداشتهای ماهانه از ذخایر نفتی این کشور به شمار میرود.
به جای افزایش واردات، پالایشگاههای چینی نیاز داخلی خود را از طریق همین ذخایر تأمین کردند. این سیاست باعث شد پکن بدون نیاز به رقابت برای خرید نفت گرانقیمت خاورمیانه، افزایش قیمت ناشی از تنشهای منطقهای را مدیریت کند.
ذخایری که پیش از بحران انباشته شده بودند
توانایی چین برای کاهش واردات نفت، نتیجه برنامهای بود که مدتها پیش از آغاز بحران اجرا شده بود. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، چین بخش عمده سال ۲۰۲۵ را صرف خرید نفت ارزانقیمت و ذخیرهسازی آن کرده است. برآوردها نشان میدهد این کشور به طور متوسط روزانه حدود ۹۰۰ هزار بشکه نفت خام برای تقویت ذخایر استراتژیک و تجاری خود خریداری کرده است.
این سیاست زمانی اجرا شد که قیمت نفت در سطوح پایینتری قرار داشت و اکنون به پکن اجازه داده است در زمان افزایش قیمتها، خرید خود را کاهش داده و از ذخایر داخلی استفاده کند.
پالایشگاههای مستقل چین خرید نفت را کاهش دادند
یکی دیگر از عوامل کاهش واردات نفت چین، افت فعالیت پالایشگاههای مستقل موسوم به Teapot بود. این پالایشگاهها به دلیل کاهش حاشیه سود، افت تقاضا برای سوخت و افزایش قیمت نفت خام، نرخ بهرهبرداری خود را کاهش دادند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که بسیاری از این پالایشگاهها خرید نفت ایران را به تعویق انداختند و به جای آن به سراغ نفت خام ارزانتر کشورهای حوزه خلیج فارس رفتند.
در نتیجه این تصمیم، میلیونها بشکه نفت ایران بدون خریدار فوری روی آب باقی ماند.
سقوط واردات نفت سریعتر از کاهش فعالیت پالایشگاهها
آمارهای مؤسسه کپلر (Kpler) نیز نشان میدهد واردات دریایی نفت خام چین در پایان ماه مه به حدود ۶.۷۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که پایینترین سطح واردات نفت این کشور در نزدیک به یک دهه گذشته محسوب میشود.
این میزان در حالی ثبت شده که واردات نفت چین در ماه آوریل حدود ۸.۵ میلیون بشکه در روز بود و میانگین واردات این کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۰.۶۶ میلیون بشکه در روز میرسید.
با این حال، میزان فعالیت پالایشگاهها به همان شدت کاهش پیدا نکرد. این موضوع نشان میدهد بخش عمده اختلاف میان واردات و مصرف، از طریق برداشت نفت از ذخایر داخلی جبران شده است.
بیش از ۳۰۰ میلیون بشکه نفت در انبارها
برآوردهای کپلر نشان میدهد پالایشگاههای چین در ماه مه همچنان بیش از ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام در مخازن خود ذخیره داشتند. این حجم از ذخایر برای آنها کافی بود تا بدون افزایش واردات، بین ۶۰ تا ۷۵ روز نیاز پالایشگاهها را تأمین کنند.
در همین دوره، ذخایر استراتژیک نفت چین نهتنها کاهش نیافت، بلکه پس از آغاز بحران حدود ۸ میلیون بشکه نیز افزایش پیدا کرد؛ این در حالی بود که موجودی پالایشگاههای تجاری حدود ۱۵ میلیون بشکه کاهش یافت. به بیان دیگر، دولت چین ذخایر استراتژیک خود را حفظ کرد و پالایشگاههای تجاری از ذخایر خود برای پاسخگویی به بازار استفاده کردند.
نفت ذخیرهشده جای واردات را گرفت
کپلر در گزارشی که در ماه ژوئیه منتشر کرد، اعلام کرد واردات نفت چین در ماه مه حدود ۶.۷ میلیون بشکه در روز بوده است؛ رقمی که ۴.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از میانگین سهماهه نخست سال محسوب میشود.
در مقابل، میزان فعالیت پالایشگاهها تنها حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز نسبت به سال قبل کاهش یافته و به حدود ۱۳.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است.
این اختلاف بهوضوح نشان میدهد نفت خام ذخیرهشده، جایگزین واردات شده و اجازه داده است چین در اوج بحران، بدون فشار بر بازار جهانی نیاز خود را تأمین کند.
کاهش خرید چین، بازار نفت آسیا را تغییر داد
کاهش واردات چین، عرضه نفت خام کشورهای حوزه خلیج فارس را برای سایر خریداران آسیایی افزایش داد. در واکنش به این شرایط، شرکت آرامکوی عربستان سعودی قیمت نفت خام عرب لایت را برای مشتریان آسیایی کاهش داد.
بر اساس این گزارش، آرامکو قیمت محمولههای بارگیریشده در ماه ژوئن را ۴ دلار در هر بشکه کاهش داد، برای محمولههای ژوئیه نیز ۶ دلار دیگر تخفیف در نظر گرفت و برای محمولههای اوت نیز ۱۱ دلار دیگر از قیمت کاست.
به این ترتیب، قیمت نفت عرب لایت حدود ۱.۵۰ دلار در هر بشکه پایینتر از شاخص عمان-دبی قرار گرفت.
کاهش شدید خرید نفت ایران
در دوره آتشبس میان ایران و آمریکا، پالایشگاههای چینی خریدهای خود را با دقت بیشتری انجام دادند.
بر اساس گزارش رویترز، شرکت خصوصی شِنگهونگ پتروکمیکال پس از کاهش قیمت نفت توسط کشورهای عربی، حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت خام عراق، عربستان و ابوظبی را برای تحویل در ماه ژوئیه خریداری کرد.
در مقابل، نفت ایران به دلیل کاهش جذابیت قیمتی، سهم خود را از بازار چین از دست داد.
پیشبینی میشود واردات نفت ایران به چین در ماه ژوئیه به حدود ۵۵۶ هزار بشکه در روز برسد که پایینترین سطح از اوایل سال ۲۰۲۳ محسوب میشود.
در همین حال، بین ۳۰ تا ۳۴.۵ میلیون بشکه نفت خام ایران بدون مشتری فوری روی آب یا در مخازن شناور باقی مانده است.
صادرات خلیج فارس دوباره افزایش یافت
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که صادرات نفت خام و میعانات گازی کشورهای حوزه خلیج فارس در ماه ژوئن با افزایش ۶.۵ میلیون بشکه در روز به حدود ۱۶.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان حدود ۸۵ درصد کل رشد صادرات منطقه را تشکیل میدهد.
با این حال، صادرات فرآوردههای پالایششده و گاز مایع (LPG) همچنان کمتر از نیمی از سطح صادرات پیش از بحران باقی مانده است.
چین همچنان بزرگترین مشتری نفت ایران باقی میماند
اگرچه خرید نفت ایران توسط چین کاهش یافته، اما تحلیلگران کپلر معتقدند پکن همچنان مهمترین مشتری نفت ایران خواهد بود. با این حال، کاهش تقاضا و کمتر شدن میزان تخفیفهای نفت ایران باعث شده جذابیت خرید آن کاهش یابد.
به گفته این مؤسسه، زمانی که مشتری فوری برای نفت ایران وجود نداشته باشد، تهران محمولهها را به مخازن شناور فراساحلی منتقل میکند تا صادرات ادامه یابد، اما فروش نهایی به زمان مناسب موکول شود.
آیا چین جای عربستان را در تعیین قیمت نفت گرفته است؟
برای دههها، مهمترین عامل تعادل بازار نفت، ظرفیت مازاد تولید عربستان سعودی بود. هر زمان عرضه نفت کاهش پیدا میکرد، معاملهگران منتظر تصمیم ریاض برای افزایش تولید میماندند.
اما اکنون چین متغیر تازهای به این معادله اضافه کرده است. ذخایر عظیم نفت خام این کشور به پکن اجازه میدهد برای هفتهها یا حتی ماهها از بازار فاصله بگیرد و نیاز خود را از ذخایر داخلی تأمین کند.
در نتیجه، برخلاف گذشته که هر بحران موجب افزایش فوری خرید نفت میشد، اکنون چین میتواند با کاهش خریدهای خود حتی روند قیمتها را تحت تأثیر قرار دهد.
به اعتقاد تحلیلگران، اگر اوپک و عربستان از طریق میزان تولید بر بازار نفت اثر میگذارند، چین اکنون از طریق زمانبندی خریدهای نفتی خود به یکی از بازیگران اصلی تعیینکننده قیمت نفت تبدیل شده است.
تحولات اخیر نشان میدهد بازار جهانی نفت وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که در آن تنها تولیدکنندگان بزرگ نفت نیستند که قیمتها را تعیین میکنند، بلکه رفتار بزرگترین مصرفکنندگان نیز میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد. چین با ایجاد ذخایر عظیم استراتژیک، توانسته انعطافپذیری بیسابقهای در مدیریت واردات نفت ایجاد کند و در زمان بحران، بدون ورود به رقابت برای خرید محمولههای جدید، از ذخایر خود استفاده کند. این رویکرد نهتنها بر قیمت جهانی نفت، بلکه بر سیاستهای صادراتی کشورهای تولیدکننده، تخفیفهای نفتی و حتی تصمیمهای اوپک نیز اثرگذار شده است. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند از این پس برای پیشبینی روند قیمت نفت، تنها رصد تصمیمهای عربستان سعودی کافی نیست و میزان ذخایر نفتی و زمانبندی خریدهای چین نیز به همان اندازه اهمیت خواهد داشت.
