به گزارش تجارت نیوز، با وقوع دو جنگ تحمیلی اخیر، اهمیت لجستیک و ترانزیت را بیش از هر زمان دیگری برای اقتصاد ایران آشکار کرد. اگرچه حملونقل دریایی همچنان ستون اصلی تجارت خارجی کشور محسوب میشود، اما تجربه محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای دریایی نشان داد که تکیه صرف بر بنادر جنوبی و چند مسیر مشخص نمیتواند پاسخگوی نیازهای بلندمدت اقتصاد ایران باشد.
در همین راستا، طی سالهای اخیر رویکرد جدیدی در سیاستگذاری حملونقل و تجارت خارجی کشور شکل گرفته است؛ رویکردی که بر تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، توسعه کریدورهای بینالمللی و فعالسازی همزمان بنادر، مرزهای زمینی و شبکه ریلی استوار است.
کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند که پایان محدودیتهای دریایی و بازگشت تدریجی جریان تجارت به بنادر کشور نباید موجب بازگشت به الگوی گذشته شود. برعکس، این مقطع میتواند فرصتی برای تکمیل راهبردی باشد که هدف آن کاهش ریسکهای ساختاری تجارت خارجی از طریق توزیع بار میان کریدورهای مختلف است.
در این چارچوب و پس از خاتمه جنگ که یادداشت تفاهم آن میان رئیسجمهور ایران و آمریکا امضا شد، بنادر جنوبی همچنان نقش محوری خود را حفظ خواهند کرد. بندر شهید رجایی، چابهار و سایر بنادر تجاری کشور مهمترین دروازههای ورود و خروج کالا باقی میمانند، اما همزمان باید ظرفیت بنادر شمالی نیز برای اتصال ایران به بازارهای روسیه، قفقاز و آسیای مرکزی افزایش یابد.
توسعه مسیرهای دریایی خزر، تقویت بنادر امیرآباد، انزلی و کاسپین و اتصال آنها به شبکه ریلی و جادهای کشور میتواند بخشی از فشار وارد بر مسیرهای جنوبی را کاهش دهد. این موضوع به ویژه در شرایط بحرانهای منطقهای یا محدودیتهای احتمالی در آبراههای جنوبی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همزمان، وزارت اقتصاد و وزارت راه و شهرسازی در ماههای اخیر برنامه توسعه کریدورهای زمینی را نیز دنبال کردهاند. فعالسازی مرزهای شرقی، غربی و شمال شرقی کشور، توسعه تجارت با کشورهای آسیای مرکزی، تقویت مبادلات با عراق و ترکیه و افزایش ظرفیت کریدورهای بینالمللی از جمله اقداماتی است که در همین راستا تعریف شده است.
یکی از مهمترین مزیتهای این رویکرد، کاهش وابستگی به یک مسیر خاص است. تجربه تجارت جهانی نشان میدهد که کشورهایی که شبکه متنوعی از مسیرهای حملونقل در اختیار دارند، در برابر تحریمها، بحرانهای سیاسی و اختلالات زنجیره تأمین مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند.
در کنار توسعه کریدورها، کارشناسان بر ضرورت ارتقای زیرساختهای لجستیکی نیز تأکید دارند. مدیریت کانتینر، افزایش تجهیزات تخلیه و بارگیری در بنادر، توسعه انبارها و مراکز لجستیکی، تکمیل شبکه ریلی و بهبود ارتباط میان بنادر و پسکرانهها از جمله اقداماتی است که میتواند سرعت جابهجایی کالا را افزایش دهد.
همچنین هماهنگی بیشتر میان گمرک، سازمان بنادر، راهآهن و بخش حملونقل جادهای میتواند از انباشت کالا در مبادی ورودی جلوگیری کرده و هزینههای تجارت را کاهش دهد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که موفقیت کریدورها تنها به ساخت جاده، بندر یا خط ریلی وابسته نیست، بلکه به یکپارچگی زنجیره لجستیک بستگی دارد.
در واقع مهمترین درس جنگ و فشارهای اخیر برای اقتصاد ایران این بود که امنیت تجارت خارجی تنها در دریا تأمین نمیشود. امنیت واقعی زمانی شکل میگیرد که کشور بتواند همزمان از ظرفیت بنادر جنوبی، بنادر شمالی، مرزهای زمینی، شبکه ریلی و کریدورهای بینالمللی استفاده کند.
به همین دلیل، بسیاری از صاحبنظران تأکید دارند که مسیر آغاز شده برای توسعه مرزهای زمینی، بنادر شمالی، کریدورهای ترانزیتی و زیرساختهای لجستیکی باید با جدیت بیشتری ادامه پیدا کند؛ زیرا آینده تجارت ایران نه در یک بندر یا یک مسیر، بلکه در شبکهای متنوع و انعطافپذیر از کریدورهای حملونقل و لجستیک رقم خواهد خورد.
با این حال، پس از پیروزی بر دشمن و رفع محاصره دریای همچنان نیازمند مدیریت لجستیکی ورود و خروج کالا از/به بنادر و مبادی ورودی کشور هستیم. به گفته حسن کریمنیا، کارشناس حملونقل و ترانزیت، موارد زیر باید پس از این پیروزی مدنظر مسئولان و دستگاههای کشور قرار بگیرند:
1. با توجه به اینکه بخش عمده واردات کشور پس از کالاهای اساسی بهصورت کانتینری انجام میشود و همچنین صادرات کالاهای صنعتی، پتروشیمی، قیر، سنگ و محصولات کشاورزی به شدت وابسته به کانتینر است، مدیریت تقاضای ناگهانی برای کانتینرهای ۲۰ و ۴۰ فوت اهمیت حیاتی دارد. در این شرایط لازم است ورود موقت کانتینرها با هماهنگی گمرک و خطوط کشتیرانی تسهیل شود تا کمبود مقطعی در زنجیره حملونقل ایجاد نشود.
2. از سوی دیگر، بنادر جنوبی کشور مانند شهید رجایی و چابهار با افزایش تردد کشتیها و ازدحام روبهرو خواهند شد و باید اولویت تخلیه و بارگیری به ناوگان ملی و خطوط کشتیرانی داخلی داده شود تا بهرهوری عملیاتی افزایش یابد. همزمان، ارتقای بهرهبرداری از تجهیزات بندری و جایگزینی جرثقیلهای متحرک با جرثقیلهای دروازهای نقش تعیینکنندهای در کاهش زمان عملیات دارد.
3. در سطح پسکرانه نیز هماهنگی میان بنادر، شرکتهای حملونقل جادهای و سازمان راهداری ضروری است تا از انباشت کانتینر در محوطه بندری جلوگیری شده و کالا در کوتاهترین زمان به صاحبان آن برسد که پیادهسازی حمل یکسره به بنادرخشک ایران باید اجرا شود.
در مجموع، مدیریت همزمان کانتینر، تجهیزات بندری و لجستیک زمینی شرط اصلی عبور موفق از دوره افزایش شدید تقاضای حملونقل خواهد بود.
منبع: فارس
