به گزارش تجارت نیوز، در سال‌های اخیر نام تنگه هرمز بارها در صدر اخبار بین‌المللی قرار گرفته است، اما تحولات اخیر منطقه باعث شده نگاه‌ها به سمت آبراه مهم دیگری نیز جلب شود؛ تنگه باب‌المندب، گذرگاهی استراتژیک که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند.
این تنگه در باریک‌ترین نقطه خود تنها حدود ۲۹ کیلومتر عرض دارد، اما نقش آن در اقتصاد جهانی بسیار فراتر از ابعاد جغرافیایی آن است. بخش قابل توجهی از تجارت دریایی جهان و حجم بزرگی از صادرات نفت و فرآورده‌های انرژی از این مسیر عبور می‌کند. به همین دلیل هرگونه ناامنی یا محدودیت در این منطقه می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر بازارهای جهانی داشته باشد.
چرا باب‌المندب اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
اهمیت باب‌المندب در سال‌های اخیر به دلیل تغییر مسیرهای صادرات انرژی کشورهای منطقه افزایش یافته است. عربستان سعودی برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی خط لوله شرق به غرب انجام داده و ظرفیت انتقال نفت این مسیر را به حدود ۷ میلیون بشکه در روز رسانده است.
این راهبرد اگرچه بخشی از ریسک‌های مرتبط با تنگه هرمز را کاهش داده، اما در مقابل وابستگی بیشتری به مسیر دریای سرخ و باب‌المندب ایجاد کرده است. به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند هرگونه بحران در این منطقه می‌تواند آثار اقتصادی مشابه یا حتی گسترده‌تر از اختلال در تنگه هرمز داشته باشد.
در صورت مسدود شدن این آبراه، کشتی‌ها ناچار خواهند شد مسیر طولانی‌تری را از طریق دماغه امید نیک در جنوب آفریقا طی کنند؛ موضوعی که زمان حمل‌ونقل، هزینه سوخت، نرخ بیمه دریایی و قیمت کالاها را به شکل محسوسی افزایش خواهد داد.
پیوند باب‌المندب با تحولات امنیتی منطقه
افزایش توجه به باب‌المندب تنها به مسائل اقتصادی محدود نمی‌شود. این آبراه اکنون به بخشی از معادلات پیچیده امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است.
تنش‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، تحولات لبنان، درگیری‌های منطقه‌ای و نقش گروه‌های مقاومت در غرب آسیا باعث شده کارشناسان از شکل‌گیری یک شبکه به‌هم‌پیوسته از بحران‌های امنیتی سخن بگویند.
در چنین شرایطی، بسیاری از تحلیلگران معتقدند هرگونه تشدید درگیری‌ها در منطقه می‌تواند بر امنیت کشتیرانی در دریای سرخ و باب‌المندب نیز اثرگذار باشد.
نقش یمن و دریای سرخ در معادلات جدید
یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر امنیت باب‌المندب، موقعیت جغرافیایی یمن است. این کشور در جنوب شبه‌جزیره عربستان قرار گرفته و بخش مهمی از سواحل مشرف به دریای سرخ و باب‌المندب را در اختیار دارد.
در سال‌های اخیر حملات پهپادی و موشکی به برخی کشتی‌ها در دریای سرخ نشان داده که امنیت این مسیر تا چه اندازه می‌تواند شکننده باشد. کارشناسان نظامی معتقدند فناوری‌های جدید از جمله پهپادها، موشک‌های ضدکشتی و مین‌های دریایی باعث شده‌اند که حتی گروه‌های غیردولتی نیز بتوانند تأثیر قابل توجهی بر امنیت کشتیرانی بین‌المللی داشته باشند.
همین موضوع باعث شده شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران بین‌المللی با حساسیت بیشتری تحولات این منطقه را دنبال کنند.
پیامدهای اقتصادی احتمالی برای جهان
اهمیت باب‌المندب زمانی بیشتر مشخص می‌شود که به نقش آن در زنجیره تأمین جهانی توجه کنیم. این تنگه یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت، گاز، کالاهای مصرفی، مواد اولیه صنعتی و محصولات کشاورزی میان آسیا، اروپا و آفریقا محسوب می‌شود.
برخی برآوردها نشان می‌دهد در صورت بروز همزمان اختلال در تنگه هرمز و باب‌المندب، بخش قابل توجهی از جریان تجارت انرژی جهان تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. چنین وضعیتی می‌تواند به افزایش قیمت نفت، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، تشدید تورم جهانی و اختلال در زنجیره‌های تأمین منجر شود.
تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که حتی حملات محدود به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ نیز توانسته‌اند نرخ بیمه دریایی و هزینه حمل کالا را به سرعت افزایش دهند.
کشورهای عربی و نگرانی از بحران دو گلوگاه
کشورهای حاشیه خلیج فارس با دقت تحولات باب‌المندب را دنبال می‌کنند. بسیاری از این کشورها برای صادرات انرژی خود به مسیرهای دریای سرخ وابسته شده‌اند و هرگونه ناامنی در این منطقه می‌تواند بر درآمدهای نفتی و برنامه‌های اقتصادی آن‌ها تأثیر بگذارد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند وقوع همزمان بحران در هرمز و باب‌المندب می‌تواند یکی از جدی‌ترین شوک‌های انرژی دهه‌های اخیر را رقم بزند؛ شوکی که نه تنها بازار نفت، بلکه تجارت جهانی و رشد اقتصادی بسیاری از کشورها را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
شاخ آفریقا؛ نخستین قربانی بحران احتمالی
در میان مناطق مختلف جهان، کشورهای شاخ آفریقا بیش از دیگران در برابر اختلال احتمالی باب‌المندب آسیب‌پذیر هستند.
کشورهایی مانند جیبوتی، اریتره، سومالی و اتیوپی برای واردات کالاهای اساسی، سوخت، دارو، کود شیمیایی و مواد غذایی به این مسیر وابستگی بالایی دارند. به عنوان نمونه، اتیوپی که کشوری محصور در خشکی است، بیش از ۹۵ درصد تجارت خارجی خود را از طریق بندر جیبوتی انجام می‌دهد.
در صورت اختلال طولانی‌مدت در این آبراه، احتمال افزایش قیمت کالاهای اساسی، کمبود سوخت، رشد تورم و تشدید مشکلات اقتصادی در این کشورها وجود خواهد داشت.
اختلاف دیدگاه قدرت‌های جهانی
در سطح بین‌المللی نیز رویکردهای متفاوتی نسبت به تحولات منطقه وجود دارد. ایالات متحده بر حفظ امنیت مسیرهای دریایی و جلوگیری از اختلال در تجارت جهانی تأکید می‌کند. اسرائیل بر مقابله با تهدیدات امنیتی تمرکز دارد و کشورهای عربی نیز خواهان ثبات و جلوگیری از گسترش بحران هستند.
در این میان، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تداوم گفت‌وگوهای دیپلماتیک و کاهش تنش‌های منطقه‌ای می‌تواند مهم‌ترین عامل جلوگیری از گسترش بحران به آبراه‌های استراتژیک باشد.
آینده باب‌المندب؛ تهدید یا اهرم بازدارنده؟
اگرچه باب‌المندب در سال‌های اخیر بارها در کانون توجه قرار گرفته، اما هنوز با سناریوی انسداد کامل فاصله دارد. با این حال، اهمیت ژئوپلیتیکی این تنگه به اندازه‌ای افزایش یافته که بسیاری از کارشناسان آن را در کنار تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی و تجارت جهان معرفی می‌کنند.
واقعیت این است که آینده این آبراه بیش از هر چیز به روند تحولات سیاسی و امنیتی منطقه بستگی دارد. هرچه تنش‌ها افزایش یابد، ریسک اختلال در کشتیرانی نیز بیشتر خواهد شد و هرچه مسیر دیپلماسی تقویت شود، احتمال حفظ ثبات در این شاهراه حیاتی افزایش می‌یابد.
باب‌المندب امروز دیگر تنها یک تنگه جغرافیایی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین نقاط تأثیرگذار بر امنیت انرژی، تجارت جهانی و ثبات اقتصادی جهان تبدیل شده است. این آبراه که تنها ۲۹ کیلومتر عرض دارد، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتقال کالا و انرژی میان سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا ایفا می‌کند.
در شرایطی که اقتصاد جهانی همچنان با چالش‌های ناشی از تورم، جنگ‌ها و اختلال در زنجیره‌های تأمین مواجه است، هرگونه بحران در باب‌المندب می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند آینده این تنگه در ماه‌های پیش رو یکی از مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر بازار انرژی و تجارت جهانی خواهد بود.
خاور میانه را برای آمریکاه جهنم کنید
هر چه زودتر باب المندم ببندید