به گزارش تجارت نیوز، جهان در سالهای اخیر با مجموعهای از بحرانهای بزرگ انرژی و اقتصادی روبهرو بوده است؛ از همهگیری کووید-۱۹ گرفته تا جنگ اوکراین و تنشهای ژئوپلیتیکی در خلیج فارس. این شوکهای متوالی، بازارهای انرژی را به شدت تحت تأثیر قرار دادهاند و بسیاری از کشورها را به بازنگری در سیاستهای انرژی واداشتهاند. اکنون تحلیل تازهای از موسسه تحقیقاتی بلومبرگانایاف (BloombergNEF یا BNEF) نشان میدهد که همین بحرانها در حال تسریع روند گذار جهان به سمت انرژیهای پاک و برقرسانی گسترده هستند.
بر اساس گزارش سالانه «چشمانداز انرژی جدید» BNEF، افزایش سریع تقاضا برای برق در سراسر جهان باعث خواهد شد انرژی خورشیدی در اوایل دهه آینده به مهمترین منبع تولید برق جهان تبدیل شود. رشد مراکز داده، توسعه خودروهای برقی، افزایش جمعیت و بالا رفتن سطح درآمدها، همگی مصرف برق را در جهان افزایش دادهاند و همین مسئله نقش انرژیهای تجدیدپذیر را پررنگتر کرده است.
شوکهای جهانی و تغییر مسیر بازار انرژی
تحلیلگران BNEF معتقدند که جهان در طول این دهه سه شوک بزرگ را به سیستم انرژی جهانی تجربه کرده است. نخست، همهگیری کووید-۱۹ که زنجیرههای تأمین و تقاضای جهانی انرژی را مختل کرد. دوم، جنگ اوکراین که بازارهای نفت و گاز را دچار بحران کرد و وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی وارداتی را به یک نگرانی امنیتی تبدیل ساخت. سومین شوک نیز تنشها و درگیریهای اخیر در خلیج فارس بوده که بار دیگر آسیبپذیری بازار انرژی جهانی را آشکار کرده است.
به باور پژوهشگران، همین بحرانها باعث شده بسیاری از کشورها برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی وارداتی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را در اولویت قرار دهند. در واقع، شوکهای بازار انرژی به نوعی به نفع گذار انرژی تمام شدهاند، زیرا کشورها اکنون امنیت انرژی را با تولید برق پاک و داخلی پیوند میدهند.
انرژی خورشیدی تا سال ۲۰۳۲ بزرگترین منبع برق جهان میشود
یکی از مهمترین نتایج گزارش BloombergNEF این است که انرژی خورشیدی تا سال ۲۰۳۲ به بزرگترین منبع تولید برق در جهان تبدیل خواهد شد. همچنین انرژی بادی نیز تا سال ۲۰۳۴ جایگاه دوم را به دست میآورد و هر دو منبع، زغالسنگ را که اکنون بزرگترین منبع برق جهان است، پشت سر خواهند گذاشت.
این پیشبینی بر اساس سناریویی موسوم به «گذار اقتصادی» یا ETS انجام شده است؛ سناریویی که فرض میکند نیروهای اقتصادی و بازار، مهمترین محرک تغییرات انرژی خواهند بود، حتی اگر دولتها سیاستهای سبز را در اولویت مطلق قرار ندهند.
در کنار این سناریو، BNEF سناریوی دیگری به نام «خالص صفر» یا NZS را نیز بررسی کرده که در آن فرض میشود دولتها بهطور جدی به تعهدات اقلیمی توافق پاریس پایبند بمانند و سیاستهای سختگیرانهتری برای کاهش انتشار کربن اجرا کنند.
رشد انفجاری ذخیرهسازی انرژی و باتریها
افزایش سهم انرژی خورشیدی و بادی بدون توسعه سیستمهای ذخیرهسازی انرژی امکانپذیر نیست. برق تولیدشده توسط خورشید و باد ناپایدار است و برای استفاده مداوم، باید در باتریها ذخیره شود.
در همین راستا، BloombergNEF پیشبینی خود برای ظرفیت ذخیرهسازی انرژی جهان را به شکل قابلتوجهی افزایش داده است. بر اساس این گزارش، ظرفیت ذخیرهسازی انرژی از حدود ۲۲۰ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۰۰۰ گیگاوات تا سال ۲۰۳۵ خواهد رسید.
چین همچنان بزرگترین بازار استقرار باتری در جهان باقی خواهد ماند، اما تحلیلگران انتظار دارند هند و اروپا نیز از دهه ۲۰۳۰ رشد چشمگیری در تقاضای باتری و ذخیرهسازی انرژی تجربه کنند.
رشد خودروهای برقی و برقرسانی جهانی
یکی دیگر از عوامل کلیدی در افزایش تقاضای برق، توسعه سریع خودروهای برقی است. برقی شدن حملونقل جادهای نهتنها مصرف برق را افزایش میدهد، بلکه به کاهش وابستگی جهان به نفت نیز کمک خواهد کرد.
طبق پیشبینی BNEF، تقاضای جهانی نفت احتمالاً در حدود سال ۲۰۲۹ به اوج خود میرسد و سپس روندی نزولی را آغاز میکند. علت اصلی این اتفاق، گسترش خودروهای برقی و کاهش مصرف سوختهای فسیلی در بخش حملونقل خواهد بود.
با این حال، تقاضا برای گاز طبیعی همچنان تا سال ۲۰۵۰ افزایش مییابد و پیشبینی میشود گاز در دهه ۲۰۴۰ به بزرگترین منبع انرژی اولیه جهان تبدیل شود و جای نفت را بگیرد.
جهان هنوز از اهداف اقلیمی فاصله دارد
با وجود رشد سریع انرژیهای تجدیدپذیر، گزارش BNEF هشدار میدهد که جهان هنوز در مسیر دستیابی به هدف محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتیگراد قرار ندارد.
بر اساس سناریوی ETS، میانگین دمای زمین تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲.۴ درجه سانتیگراد نسبت به دوران پیشاصنعتی افزایش خواهد یافت. این رقم بهمراتب بالاتر از هدف توافق پاریس است.
در همین حال، انتشار گازهای گلخانهای در مناطقی مانند هند، آسیای جنوب شرقی و آمریکای لاتین همچنان در حال افزایش است. چین، که بزرگترین تولیدکننده گازهای گلخانهای جهان محسوب میشود، احتمالاً پس از رسیدن به اوج انتشار در سال ۲۰۲۵، روند کاهش انتشار خود را آغاز خواهد کرد.
حتی اگر جهان بتواند تا سال ۲۰۵۰ به انتشار خالص صفر برسد، باز هم پیشبینی میشود گرمایش جهانی تا پایان قرن از ۱.۸ درجه سانتیگراد فراتر رود؛ رقمی که از برآورد ۱.۷۵ درجهای BNEF در سال ۲۰۲۴ بیشتر است.
هزینههای عظیم گذار انرژی
گزارش BloombergNEF نشان میدهد که گذار جهانی به انرژی پاک نیازمند سرمایهگذاریهای عظیم خواهد بود. در سناریوی ETS، سرمایهگذاری سالانه در بخش گذار انرژی از ۲.۳ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۵ به میانگین ۳.۱ تریلیون دلار در ادامه دهه جاری افزایش مییابد؛ یعنی رشدی حدود ۳۴ درصدی.
اما در سناریوی خالص صفر (NZS)، جهان باید سرمایهگذاریهای خود را تقریباً دو برابر کند و به حدود ۴.۸ تریلیون دلار در سال برساند تا بتواند به اهداف اقلیمی توافق پاریس نزدیک شود.
فناوریهای اقلیمی آینده هنوز تجاری نشدهاند
اگرچه سرمایهگذاری گستردهای در فناوریهای نوظهور اقلیمی انجام شده، اما بسیاری از این فناوریها هنوز وارد مرحله تجاری نشدهاند.
طبق گزارش BNEF، حدود ۵۰۰ میلیارد دلار سرمایه در سهام شرکتهای فعال در فناوریهای اقلیمی نسل بعدی سرمایهگذاری شده است؛ فناوریهایی مانند حذف کربن، باتریهای پیشرفته و انرژی زمینگرمایی. با این حال، هیچیک از این فناوریها هنوز به مقیاس تجاری کامل نرسیدهاند و برای توسعه گسترده به زمان بیشتری نیاز دارند.
گزارش جدید BloombergNEF نشان میدهد که جهان با سرعت بیشتری نسبت به گذشته به سمت برقرسانی و انرژیهای تجدیدپذیر حرکت میکند. بحرانهای انرژی، رشد خودروهای برقی، افزایش مصرف برق و نگرانیهای امنیت انرژی، همگی باعث شدهاند انرژی خورشیدی و بادی به مهمترین بازیگران آینده بازار برق تبدیل شوند.
با این حال، مسیر رسیدن به اهداف اقلیمی همچنان دشوار است و جهان برای جلوگیری از افزایش شدید دمای زمین به سرمایهگذاریهای عظیم، سیاستهای قویتر و توسعه سریعتر فناوریهای پاک نیاز دارد. آینده انرژی جهان بهوضوح بر پایه برق، انرژیهای تجدیدپذیر و ذخیرهسازی گسترده انرژی شکل خواهد گرفت.
