به گزارش تجارت نیوز، پدیده النینو یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین نوسانات اقلیمی جهان به شمار میرود که هر چند سال یکبار رخ میدهد و میتواند الگوهای آبوهوایی در سراسر کره زمین را دستخوش تغییر کند. این پدیده معمولاً با افزایش دمای آبهای سطحی اقیانوس آرام استوایی همراه است و آثار آن از تشدید خشکسالیها و آتشسوزیهای گسترده گرفته تا وقوع سیلابهای ویرانگر در نقاط مختلف جهان مشاهده میشود.
اکنون با آغاز یک النینوی جدید که بسیاری از دانشمندان آن را یکی از قدرتمندترین نمونههای ثبتشده در تاریخ میدانند، بحثی جدی در محافل علمی شکل گرفته است. پرسش اصلی این است که آیا تغییرات اقلیمی ناشی از انتشار گازهای گلخانهای و گرم شدن زمین باعث شدهاند النینوهای امروزی شدیدتر و مخربتر از گذشته باشند یا خیر.
النینوی جدید؛ پدیدهای که میتواند رکوردها را جابهجا کند
بر اساس ارزیابیهای علمی، النینوی جدید به تازگی آغاز شده و انتظار میرود اثرات آن تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد. بسیاری از مدلهای اقلیمی نشان میدهند که این رویداد ممکن است به یکی از قدرتمندترین النینوهای ثبتشده در تاریخ تبدیل شود.
النینو به طور طبیعی باعث افزایش دمای میانگین جهانی میشود، اما در شرایطی که زمین به دلیل انتشار گسترده گازهای گلخانهای در حال گرم شدن است، تأثیرات آن میتواند بسیار شدیدتر از گذشته باشد. افزایش دمای هوا، تشدید موجهای گرمایی، افزایش احتمال خشکسالی در برخی مناطق و بارشهای سیلآسا در مناطق دیگر از جمله پیامدهای معمول این پدیده هستند.
دانشمندان هشدار میدهند اگر النینوی فعلی به اندازه پیشبینیها قدرتمند باشد، ممکن است رکوردهای تاریخی دما را بشکند و فشار بیشتری بر جوامع انسانی، منابع آب، کشاورزی و زیرساختهای اقتصادی وارد کند.
اختلاف نظر دانشمندان درباره نقش تغییرات اقلیمی
در حالی که بسیاری از پژوهشگران معتقدند تغییرات اقلیمی در حال تقویت النینو هستند، گروهی دیگر همچنان معتقدند شواهد کافی برای اثبات این ارتباط وجود ندارد.
«کیم کاب» اقلیمشناس و مدیر مؤسسه محیط زیست و جامعه دانشگاه براون، این موضوع را یکی از مهمترین مباحث علمی روز جهان توصیف کرده و گفته است پاسخ به این پرسش اهمیت فوقالعادهای دارد، زیرا میتواند درک ما از آینده اقلیم زمین را تغییر دهد.
به گفته او، ممکن است سالها زمان نیاز باشد تا دادههای بیشتری جمعآوری شود و دانشمندان بتوانند با اطمینان بیشتری درباره تأثیر گرمایش جهانی بر النینو اظهار نظر کنند.
النینو چگونه شکل میگیرد؟
یکی از دلایل دشواری پاسخ به این پرسش، پیچیدگی فوقالعاده چرخه النینو است. این پدیده تنها به یک عامل وابسته نیست و نتیجه تعامل پیچیده دهها فرآیند مختلف در اقیانوس و جو محسوب میشود.
اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) پیشتر چرخه النینو و همتای سرد آن یعنی لانینا را به سیستمی تشبیه کرده بود که توسط «صدها کلید تنظیم نور» کنترل میشود. تغییرات اقلیمی ممکن است برخی از این عوامل را تقویت و برخی دیگر را تضعیف کند، اما مشخص نیست نتیجه نهایی این تغییرات به افزایش یا کاهش شدت النینو منجر شود.
«اکسل تیمرمن» مدیر مرکز فیزیک اقلیم IBS در کره جنوبی، در توصیف این وضعیت گفته است: «النینو پر سر و صداترین بخش سیستم اقلیمی زمین است و ما تلاش میکنیم اثر تغییرات اقلیمی را در میان این حجم از نوسانات طبیعی تشخیص دهیم.»
شواهدی که از تشدید النینو توسط گرمایش جهانی حمایت میکنند
از میان ۱۶ دانشمندی که درباره این موضوع مورد پرسش قرار گرفتهاند، ۸ نفر معتقدند شواهد قابل توجهی وجود دارد که نشان میدهد تغییرات اقلیمی احتمالاً شدت النینو را افزایش داده است.
«مایکل مکفادن» دانشمند ارشد NOAA ضمن تأکید بر وجود عدم قطعیتهای علمی، گفته است اگر النینوی جدید به شدت پیشبینیشده برسد، میتواند نشانهای مهم از تأثیر گرمایش جهانی بر چرخه ENSO باشد.
بر اساس دادههای موجود، اگر النینوی فعلی در سطح مورد انتظار ظاهر شود، سه مورد از شش النینوی بسیار قدرتمند ثبتشده از سال ۱۹۵۰ تاکنون تنها در ۱۱ سال اخیر رخ دادهاند؛ موضوعی که از دید بسیاری از پژوهشگران نمیتواند صرفاً یک تصادف آماری باشد.
افزایش بیسابقه دمای اقیانوس آرام
شدت النینو معمولاً بر اساس دمای سطح آب در بخش وسیعی از مرکز اقیانوس آرام اندازهگیری میشود. پیشبینیهای کنونی نشان میدهد دمای این منطقه ممکن است در سال جاری بیش از ۳ درجه سانتیگراد یا معادل ۵.۴ درجه فارنهایت بالاتر از میانگین بلندمدت خود قرار گیرد.
چنین افزایشی میتواند النینوی کنونی را به یکی از قویترین نمونههای مشاهدهشده در تاریخ تبدیل کند و نشانهای از تغییرات عمیق در سیستم اقلیمی زمین باشد.
پژوهشهای جدید چه میگویند؟
یکی از مهمترین مطالعات در این زمینه توسط «ونجو کای» از دانشگاه اوشن چین انجام شده است. او و همکارانش در پژوهشی که سال ۲۰۲۳ در مجله معتبر «نیچر» منتشر شد، صدها سال تغییرات اقلیمی را در یک جهان فرضی شبیهسازی کردند؛ جهانی که در آن غلظت گازهای گلخانهای در سطح پیش از انقلاب صنعتی باقی مانده بود.
نتایج این مطالعه نشان داد احتمال اینکه در چنین جهانی دورهای ۶۰ ساله با النینوهای قدرتمند مشابه آنچه امروز مشاهده میکنیم رخ دهد، تنها ۲.۵ درصد است.
به گفته این پژوهشگران، وقوع چنین دورهای بدون تأثیر تغییرات اقلیمی تقریباً غیرممکن به نظر میرسد.
علاوه بر این، بسیاری از مدلهای اقلیمی که آینده زمین را شبیهسازی میکنند نیز پیشبینی کردهاند که در دهههای آینده شدت و فراوانی النینوهای شدید افزایش خواهد یافت.
چرا برخی دانشمندان هنوز تردید دارند؟
با وجود این یافتهها، همه دانشمندان با این نتیجهگیری موافق نیستند. منتقدان معتقدند مدلهای اقلیمی هنوز دارای محدودیتهایی هستند و ممکن است نتوانند تمام پیچیدگیهای سیستم اقیانوس و جو را بهدرستی بازسازی کنند.
علاوه بر این، دادههای مستقیم و دقیق اقیانوسی تنها از دهه ۱۹۵۰ میلادی در دسترس هستند. دادههای قدیمیتر نیز عمدتاً از دفترچههای ثبت سفرهای دریانوردان و کشتیها استخراج شدهاند که دقت کمتری دارند.
برای بررسی دورههای قدیمیتر، دانشمندان ناچارند به سراغ شواهد غیرمستقیم مانند حلقههای رشد درختان، رسوبات دریایی و ساختار مرجانها بروند. هرچند این روشها اطلاعات ارزشمندی ارائه میکنند، اما همچنان با درجهای از عدم قطعیت همراه هستند.
«کلارا دزر» از مرکز ملی تحقیقات جوی آمریکا معتقد است ممکن است النینوهای قدرتمند دهههای اخیر تنها بخشی از نوسانات طبیعی سیستم اقلیمی باشند و هنوز نمیتوان با قطعیت آنها را به تغییرات اقلیمی نسبت داد.
موضع نهادهای بینالمللی اقلیمی
همین اختلافنظرها باعث شده نهادهای بینالمللی رویکردی محتاطانه اتخاذ کنند.
هیئت بیندولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) در گزارش سال ۲۰۲۱ خود اعلام کرد که سطح اطمینان درباره تأثیر مستقیم فعالیتهای انسانی بر تغییرات چرخه النینو و لانینا همچنان پایین است.
سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز در بیانیه اخیر خود تأکید کرده است که هنوز شواهد قطعی برای اثبات افزایش فراوانی یا شدت النینو در نتیجه تغییرات اقلیمی وجود ندارد.
با این حال، این سازمان نیز اذعان کرده که بحث علمی در این زمینه همچنان ادامه دارد و این موضوع هنوز به یک نتیجه نهایی و قطعی نرسیده است.
آنچه تقریباً همه دانشمندان درباره آن توافق دارند
اگرچه درباره نقش مستقیم تغییرات اقلیمی در تشدید النینو اختلاف نظر وجود دارد، اما تقریباً همه دانشمندان بر یک نکته توافق دارند؛ هر النینویی که امروز رخ دهد، در مقایسه با دوران پیش از صنعتی شدن پیامدهای شدیدتری خواهد داشت.
جو زمین اکنون گرمتر و مرطوبتر از گذشته است. در نتیجه بارشهای شدید ناشی از النینو میتوانند سیلابهای بزرگتری ایجاد کنند و موجهای گرما نیز خشکسالیهای شدیدتری به همراه داشته باشند.
«آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد نیز اخیراً هشدار داده است که شرایط النینو میتواند آتش گرمایش جهانی را شعلهورتر کند و آثار آن را در سراسر جهان تشدید نماید.
بحث درباره ارتباط میان تغییرات اقلیمی و شدت النینو همچنان یکی از مهمترین موضوعات مورد بررسی در علوم اقلیم است. بخشی از جامعه علمی معتقد است افزایش غلظت گازهای گلخانهای در دهههای اخیر باعث شده النینوهای قدرتمندتر و مخربتری شکل بگیرند، در حالی که گروهی دیگر هنوز شواهد موجود را برای چنین نتیجهگیری کافی نمیدانند.
با این حال، آنچه مسلم است این است که جهان امروز به دلیل گرمتر شدن جو زمین، در برابر آثار النینو آسیبپذیرتر از هر زمان دیگری شده است. چه تغییرات اقلیمی مستقیماً النینو را تشدید کرده باشند و چه نه، وقوع یک النینوی قوی در شرایط کنونی میتواند پیامدهای گستردهای از جمله افزایش دما، خشکسالی، سیلاب، خسارات اقتصادی و فشار بر منابع طبیعی را برای کشورهای مختلف جهان به همراه داشته باشد. به همین دلیل، دانشمندان همچنان با دقت تحولات این پدیده را زیر نظر دارند تا بتوانند تصویر روشنتری از آینده اقلیم زمین ارائه دهند.
