به گزارش تجارت نیوز، فارین پالسی با انتشار یادداشتی مدعی شد: محاصره دریایی ایران توسط ترامپ با هدف وادار کردن تهران به تعطیلیهای آسیبزا میادین نفتی ایران طراحی شده است. اما تهران پیش از این هم چنین شرایطی را تجربه کرده است.
فارین پالسی خاطرنشان کرد: هزینههای بنبست دیپلماسی میان ایالات متحده و ایران بر سر تنگه هرمز که همچنان بسته است، ذخیرهسازی نفت ایران را هدف قرار داده است.
به ادعای این نشریه دولت ترامپ معتقد است که محاصره نیمهنفوذپذیر و دو هفتهای آمریکا بر کشتیرانی ایران بهزودی تهران را فشارهایی روبهرو خواهد کرد؛ چراکه به ادعای این نشریه ایران با اتمام ظرفیت ذخیرهسازی نفت خامی که دیگر قادر به صادرات آن نیست، ناچار به تعطیلی میادین نفتی خواهد شد. به باور دولت ترامپ، توقف تولید نفت تهدیدی جدی است و آسیب شدید و دائمی به بخش مهمی از اقتصاد ایران تحمیل خواهد کرد. از همین رو ظاهرا همین گزاره نشان میدهد که چرا واشنگتن علیرغم مخالفت ایران با تسلیم در برابر خواستههای جاهطلبانهاش، مایل است منتظر بماند.
تهران تسلیم نشد
این نشریه در ادامه مدعی شد: در مقابل، ایران از این چالش آگاه است و با کاهش سهچهارمی صادرات نفت از زمان آغاز محاصره آمریکا، در تلاش برای یافتن مکانهایی تازه برای ذخیرهسازی نفت خام خود است. با این حال، تهران پیشتر نیز چندین بار با چنین وضعیتی روبهرو شده؛ فشارهای شدید حاصل از تحریمهای تحمیلی از سوی دولتهای اوباما و ترامپ نیز به توقفهایی در تولید نفت ایران منجر شد، اما هیچیک از آنها آسیب پایدار و بلندمدتی به میادین نفتی این کشور وارد نکرد. در عین حال، ایران همچنان علیرغم محاصره آمریکا به بارگیری و صادرات نفت ادامه میدهد.
در همین حال، متحدان آمریکا در خلیج فارس اکنون وارد ماه دوم توقف تولید نفت خود شدهاند؛ توقفهایی که برای واشنگتن و متحدانش پرهزینهتر خواهد بود. این وضعیت، همراه با افزایش قیمت نفت و جریان پیوسته نفتکشهای «در سایه» که همچنان نفت ایران را به بازار میرسانند، بخش مهمی از دلایلی است که باعث شده تهران عقبنشینی نکند.
اشتباه محاسباتی ترامپ
قیمت نفت در ایالات متحده روز سهشنبه به بیش از ۱۰۰ دلار به ازای هر بشکه رسید و شاخص جهانی نیز از ۱۱۱ دلار در هر بشکه فراتر رفت. حال وادار کردن ایران به کاهش تولید نفت — با پیامدهایی بالقوه شدید و بلندمدت — منطق ادعایی پشت محاصرهای است که دولت آمریکا ۱۳ آوریل اجرا کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، آخر هفته گذشته مدعی شد که توقف قریبالوقوع تولید نفت ایران باعث خواهد شد «خطوط نفتی این کشور منفجر شوند» او افزود: «وقتی منفجر شود… دیگر هرگز نمیتوان آن را به شکل قبل بازسازی کرد».
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا نیز پیشبینی کرده که توقف تولید میتواند در ایران موجب کمبود بنزین شده و بهطور بالقوه فشار داخلی بیشتری بر حکومت وارد آورد. همچنین بنیاد دفاع از دموکراسیها — که مدتهاست از سیاست سختگیرانه علیه ایران حمایت میکند — استدلال کرده که توقفهای طولانیمدت در میادین نفتی ایران قادر است بخش مهمی از ظرفیت تولید را فلج و فشار مالی بر حکومت افزایش دهد؛ استدلالهایی که هیچ منطقی قوی برای اثباتشان در اختیار نیست.
تجربه ایران از تحریمها
با گذشت دو هفته از آغاز محاصره آمریکا، ایران با کاهش ذخایر نفتی مواجه شده است. تهران یک نفتکش قدیمی را دوباره به کار گرفته تا از آن بهعنوان مخزن شناور موقت استفاده شود. همچنین در حال جستوجوی مخازن ذخیرهسازی خشکی بیشتر است تا در کنار تاسیسات اصلی در جزیره خارگ به کار گرفته شوند. علاوه بر این، از شماری نفتکش بازگشته و خالی که از محاصره آمریکا عبور کردهاند نیز برای ذخیره بخشی از نفت مورد استفاده قرار گرفته شدهاند. با این حال، این چالشی نیست که ایران برای اولینبار با آن روبهرو شده باشد.
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد امور ایران و انرژی در گروه اوراسیا، در این باره مدعی است: «آیا آنها در آستانه توقف تولید هستند؟ نه. هنوز نفتکشها در حال رفتوآمد به جزیره خارگ هستند و هنوز مقداری ظرفیت ذخیرهسازی در خشکی دارند.» او افزود ایران پیشتر نیز از نفتکشهای قدیمی برای ذخیره استفاده کرده: «این موضوع نشان میدهد که آنها در حال آماده شدن برای اثرگذاری محاصره هستند، اما فکر نمیکنم هنوز اثر واقعی فشارها نمایان شده باشد. جریان حملونقل همچنان برای ایران ادامه دارد».
ابتکار عملهای تهران
در سالهای ۲۰۱۲-۲۰۱۳ و بار دیگر در ۲۰۱۹-۲۰۲۰، ایران با فشار حاصل از تحریمها روبهرو شد که بهشدت صادرات نفت این کشور را کاهش و منجر به افت کنترلشده تولید شد. با این حال، این شرایط آسیب بلندمدت و پایداری به میادین نفتی ایران وارد نکرد. چرا که این کشور تجربه توقف تولید را دارد و میادین نفتی هم همانهایی هستند که قبلاً تعطیل شده بودند. مسئولان هم همان افراد هستند و به اندازه کافی تجربه دارند که بدانند چه باید بکنند. با این حال گرگوری تاکید میکند که توقف سریع و اجباری تولید میادین قدیمی میتواند خطر آسیب بلندمدت به مخازن زیرزمینی و در نتیجه کاهش ظرفیت تولید نفت در آینده را به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، در دورههای قبلی، محاصره کامل آمریکا وجود نداشت و گزینههای بیشتری برای ذخیرهسازی نفت، چه به شکل شناور و چه در خشکی، در دسترس بود. بهویژه در مورد میادین قدیمیتر ایران، خطر اصلی توقف تولید آن بود که آب به داخل مخزن نفوذ و در نتیجه نرخ بازیافت نفت در آینده بهشدت کاهش یابد.
حال آنگونه که الکساندر آرمان، مدیر بخش بالادستی خاورمیانه در شرکت مشاوره انرژی وود مکنزی مدعی است: «با نزدیک شدن ظرفیت ذخیرهسازی به حد اشباع، ایران ابتدا نرخ تولید را کاهش خواهد داد تا زمان بخرد و آسیب به مخازن را به حداقل برساند. اگر محاصره ادامه پیدا کند، کاهش تولید اجتنابناپذیر خواهد شد».
او در ادامه ادعا کرد: میادین نفتی قدیمی ایران «در برابر نفوذ آب آسیبپذیر هستند و توقف تولید بیش از یک ماه میتواند خطر آسیب بلندمدت ایجاد کند. ایران ممکن است از راهبرد توقف چرخشی استفاده کند؛ به این معنا که چاهها را بهصورت نوبتی از مدار خارج کند تا سلامت مخازن حفظ شود. با این حال، حتی در این صورت نیز بازیابی کامل با توجه به فرسودگی داراییهای نفتی همچنان نامطمئن است».
سایه جنگ بر زنجیره تولید نفت خلیج فارس
به گفته این تحلیلگر، از آنجایی که ممکن است چنین محاسباتی به این بنبست پایان ندهد، متحدان آمریکا در خلیج فارس خودشان نیز بخش بزرگی از تولید نفت را متوقف کرده و با ادامه جنگ، با همان نگرانیهای مربوط به آسیبهای بلندمدت مواجهاند. در مجموع، کشورهای عربستان سعودی، عراق، کویت، امارات متحده عربی و قطر بیش از ۱۱ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خود را متوقف کردهاند.
آرمان مدعی است: «کنش عراق در میان بازیگران خلیج فارس برجستهتر است. حتی اگر تنگه هرمز ماه آینده بازگشایی شود، تولید نفت این کشور احتمالاً تا پایان سال تنها به حدود ۸۵ درصد سطح پیش از جنگ بازمیگردد و بازگشت کامل آن پیش از ۲۰۲۸ دور از ذهن است. برخی چاهها احتمالا دچار آسیب دائمی شدهاند».
این در حالی است که روز سهشنبه امارات متحده عربی اعلام کرد که ماه آینده از اوپک خارج خواهد شد؛ شکافی مهم که به امارات آزادی بیشتری برای عرضه بشکههای اضافی نفت در آینده میدهد، اما در مقابل توان کارتل کشورهای صادرکننده نفت را برای مدیریت شوکهای عرضه در آینده کاهش خواهد داد.
در نهایت، هرچند رقابت میان ظرفیت ذخیرهسازی نفت و تولید نفت، روند آتشبس میان آمریکا و ایران را تحت تأثیر قرار داده ، عوامل مهمتری نیز در این میان وجود دارد.
