به گزارش تجارت نیوز، روز گذشته رییس مجتمع بیمارستانی امام خمینی یکی از دلایل عمده کمبود و گرانی دارو را تحریم ها دانست. عبدالرحمن رستمیان گفت: هر کشور ممکن است داروهای خاصی تولید کند و برخی دیگر مواد اولیه را تأمین کنند، این همکاری بین کشورها میتواند به نجات جان انسانها و حفظ سلامتی آنها کمک کند. بنابراین، این موارد نباید هدف تحریم قرار گیرند. تحریم دارو و تجهیزات پزشکی، ظلمی است که بر کشور ما روا داشته شده است. به همین دلیل، لازم است که سیاستهای خود را مورد بازنگری قرار دهیم.
او افزود: در گذشته ممکن بود تصور کنیم که میتوانیم از هر جایی منابع لازم را تأمین کنیم، اما اکنون که این امکان وجود ندارد، باید برنامهریزی مناسبی داشته باشیم تا کمبودهای خود را کاهش دهیم. یکی از راهکارها این است که به تولید داخلی توجه بیشتری داشته باشیم.
قیمتگذاری دستوری؛ تولیدکننده را از خط تولید فراری میدهد / در بسیاری از کشورها، اگر هزینه تولید افزایش پیدا کند، قیمت دارو هم متناسب اصلاح میشود یا دولت یارانه مستقیم به تولیدکننده میدهد
اما مساله اینجاست که بسیاری از تولیدکنندگان دارو معتقدند قیمتگذاری دستوری، مهمترین عامل کاهش تولید برخی اقلام دارویی است. در شرایطی که هزینه مواد اولیه، بستهبندی، انرژی، حملونقل و دستمزد بهصورت مداوم افزایش پیدا میکند، ثابت ماندن قیمت دارو باعث میشود تولید برخی اقلام دیگر برای کارخانهها صرفه اقتصادی نداشته باشد.
فرهاد عجمیان، یکی از کارشناسان حوزه دارو که در یک شرکت تولیدی فعالیت میکند در اینباره به تجارتنیوز میگوید: وقتی قیمت یک دارو ماهها یا حتی بیش از یک سال بهروزرسانی نمیشود، عملاً تولید آن زیانده میشود. ما نمیتوانیم با قیمت قدیمی، مواد اولیه جدید بخریم. نتیجه این میشود که برخی خطوط تولید متوقف یا ظرفیت تولید کاهش پیدا میکند.
او ادامه میدهد: در بسیاری از کشورها، اگر هزینه تولید افزایش پیدا کند، قیمت دارو هم متناسب اصلاح میشود یا دولت یارانه مستقیم به تولیدکننده میدهد. اما در ایران معمولاً اصلاح قیمتها با تأخیر انجام میشود و همین فاصله زمانی باعث کمبود در بازار میشود.
این کارشناس حوزه دارو تاکید میکند: مشکل فقط قیمت نیست؛ بلکه تأمین نقدینگی و ارز نیز نقش تعیینکنندهای دارد. گاهی مواد اولیه در گمرک میماند چون تخصیص ارز انجام نشده است. حتی اگر کارخانه آماده تولید باشد، بدون ماده اولیه کاری از پیش نمیرود.
عجمیان اظهار میدارد: ما هنوز در بسیاری از داروها به مدیریت روزانه وابستهایم؛ یعنی اگر واردات یا تولید چند هفته مختل شود، کمبود در بازار نمایان میشود. این نشان میدهد ذخایر استراتژیک در برخی حوزهها کافی نیست.
در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، نبود دارو میتواند عوارض جبرانناپذیری ایجاد کند
او تاکید میکند: کمبود دارو فقط یک مشکل اقتصادی یا مدیریتی نیست؛ بلکه مستقیماً با جان بیماران در ارتباط است. پزشکان هشدار میدهند قطع یا تغییر ناگهانی دارو میتواند روند درمان بیماران را مختل کند و حتی منجر به بستری یا مرگ هشدار میدهد شود.
عجمیان هشدار میدهد: در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، نبود دارو میتواند عوارض جبرانناپذیری ایجاد کند. برای مثال، کمبود داروهای بیماران سرطانی ممکن است روند شیمیدرمانی را مختل کند و در بیماران مبتلا به بیماریهای خودایمنی، قطع دارو باعث شعلهور شدن بیماری شود.
او در بخش دیگری از سخنان خود از افزایش هزینه های درمان به واسطه کمبود دارو خبر میدهد و میگوید: کمبود دارو هزینههای درمان را نیز افزایش میدهد. وقتی داروی داخلی کمیاب میشود، بیماران به سمت نمونههای وارداتی یا بازار آزاد میروند که قیمت بسیار بالاتری دارد.
این کارشناس حوزه با تاکید بر این مساله که فشار روانی ناشی از جستوجوی دارو، بخش دیگری از بحران است، تاکید میکند: بسیاری از خانوادهها ساعتها در داروخانهها و شبکههای مجازی به دنبال داروی موردنیاز خود میگردند؛ وضعیتی که به فرسودگی روانی بیماران و همراهان آنان منجر میشود.
برخی داروها به دلیل قیمت پایین داخلی، بهصورت قاچاق از کشور خارج میشوند
عجمیان در پایان اظهار میدارد: اختلاف قیمت دارو در ایران و کشورهای همسایه نیز به یکی از عوامل بحران تبدیل شده است. برخی داروها به دلیل قیمت پایین داخلی، بهصورت قاچاق از کشور خارج میشوند و همین مسئله کمبود در بازار داخلی را تشدید میکند.
کارشناسان معتقدند اگر نظام قیمتگذاری و نظارت بهدرستی عمل نکند، بازار سیاه دارو گسترش پیدا میکند؛ بازاری که در آن نه کیفیت دارو تضمین شده و نه قیمت آن قابل کنترل است.
بر اساس استانداردهای جهانی، بسیاری از کشورهای توسعهیافته ذخایری بین سه تا شش ماه برای داروهای حیاتی و استراتژیک دارند
یکی از موضوعات مهم در مدیریت بحران دارویی، میزان ذخایر استراتژیک دارو در کشورهاست. بسیاری از کشورها برای مقابله با بحرانهایی مانند جنگ، تحریم، پاندمی یا اختلال در زنجیره جهانی تأمین، ذخایر چندماهه دارویی نگهداری میکنند.
بر اساس استانداردهای جهانی، بسیاری از کشورهای توسعهیافته ذخایری بین سه تا شش ماه برای داروهای حیاتی و استراتژیک دارند. برخی کشورها حتی در حوزه داروهای حساس، ذخایر یکساله نیز ایجاد کردهاند.
در آمریکا، «ذخیره ملی راهبردی» شامل داروها، واکسنها و تجهیزات حیاتی است که برای شرایط اضطراری نگهداری میشود. کشورهای اروپایی نیز پس از همهگیری کرونا، سطح ذخایر دارویی خود را افزایش دادهاند.
در آلمان، بسیاری از بیمارستانها و شرکتهای بیمه موظفاند برای داروهای حیاتی ذخایر مشخصی داشته باشند. فرانسه و ژاپن نیز پس از بحرانهای جهانی اخیر، مقررات سختگیرانهتری برای ذخیره دارو تدوین کردهاند.
اما در ایران، کارشناسان معتقدند ذخایر برخی داروها کمتر از استاندارد مطلوب است و در مواردی حتی با کوچکترین اختلال در واردات یا تولید، بازار دچار کمبود میشود.
کارشناسان معتقدند دارو فقط یک کالای درمانی نیست؛ بلکه بخشی از امنیت ملی کشورها محسوب میشود. همانطور که کشورها برای انرژی و غذا برنامهریزی راهبردی دارند، در حوزه دارو نیز باید نگاه بلندمدت و آیندهنگر وجود داشته باشد.
بحرانهای جهانی سالهای اخیر، از کرونا گرفته تا جنگها و تحریمها، نشان دادهاند کشورهایی موفقتر عمل میکنند که زنجیره تولید و ذخایر دارویی پایدارتری دارند.
اکنون بسیاری از متخصصان هشدار میدهند اگر اصلاحات جدی در سیاستهای دارویی انجام نشود، کمبود برخی داروها میتواند به بحرانی فراگیرتر تبدیل شود؛ بحرانی که نخستین قربانی آن بیماران خواهند بود.
