به گزارش تجارت نیوز، بر اساس دادههای بانک مرکزی، شبکه بانکی در ۹ ماهه ابتدایی ۱۴۰۴ عددی سنگین روی میز اقتصاد ایران گذاشت؛ بالغ بر ۷۴۴۹.۴ هزار میلیارد تومان تسهیلات. در نگاه اول، چنین رقمی میتواند نشانهای از رشد حمایت بانکی از تولید، خدمات و فعالیتهای اقتصادی باشد؛ اما جزئیات جدول، روایت محتاطانهتری را نشان میدهد. از کل تسهیلات پرداختشده، حدود ۵۵۳۸ همت، معادل ۷۴.۳ درصد، به صاحبان کسبوکار رسیده و ۱۹۱۱ همت، معادل ۲۵.۷ درصد، سهم خانوارها بوده است.
اما نکته اصلی در مقصد این منابع نهفته است؛ بالغ بر ۴۵۴۳ همت از کل تسهیلات، یعنی حدود ۶۱ درصد از کل وامهای پرداختی، صرف تأمین سرمایه در گردش شده است. سهم این هدف در میان تسهیلات کسبوکارها حتی بالاتر است و به ۸۲ درصد میرسد. به بیان ساده، بخش بزرگی از پولی که بانکها به اقتصاد تزریق کردهاند، نه برای توسعه، ایجاد ظرفیت تازه یا سرمایهگذاری بلندمدت، بلکه برای چرخاندن امور جاری بنگاهها مصرف شده است؛ تصویری از اقتصادی که بیشتر درگیر بقاست تا جهش.
وام بزرگ، رونق کوچک
در ۹ ماهه ابتدایی ۱۴۰۴، شبکه بانکی ۷۴۴۹.۴ همت تسهیلات پرداخت کرده است؛ رقمی که بهتنهایی میتواند تصویر پررنگی از جریان اعتبار در اقتصاد ایران بسازد. اما وقتی این عدد به اجزای کوچکتر شکسته میشود، تصویر روشنتر و البته پیچیدهتر میشود. از این رقم، ۵۵۳۸ همت به بخشهای اقتصادی و صاحبان کسبوکار اختصاص یافته؛ یعنی نزدیک به سهچهارم کل تسهیلات. در مقابل، خانوارها ۱۹۱۱ همت تسهیلات دریافت کردهاند که سهمی معادل ۲۵.۷ درصد از کل دارد.
بنابراین، مقصد اصلی منابع بانکی همچنان بنگاهها هستند. با این حال، پرسش کلیدی این است که این پولها چه اثری بر تولید گذاشتهاند. جدول نشان میدهد فقط ۷۱۵ همت، معادل ۹.۶ درصد کل تسهیلات، برای «ایجاد» پرداخت شده و سهم «توسعه» نیز تنها ۱۹۱ همت، معادل ۲.۶ درصد کل تسهیلات بوده است. این ارقام نشان میدهد، رشد عددی وامها الزاماً به معنای رشد ظرفیت تولید نیست؛ بخش کوچکی از منابع به ایجاد و توسعه رسیده و بخش بسیار بزرگتری صرف نیازهای جاری اقتصاد شده است.
سرمایه در گردش؛ وامهایی برای ادامه حیات بنگاهها
مهمترین پیام جدول تسهیلات بانکی، وزن سنگین سرمایه در گردش است. از کل ۷۴۴۹ همت تسهیلات پرداختی، حدود ۴۵۴۳ همت با هدف تأمین سرمایه در گردش پرداخت شده؛ یعنی ۶۱ درصد کل تسهیلات شبکه بانکی. اگر خانوارها را کنار بگذاریم و فقط تسهیلات پرداختی به کسبوکارها را ببینیم، اهمیت این عدد بیشتر میشود؛ سرمایه در گردش ۸۲ درصد کل وامهای پرداختی به بخشهای اقتصادی را بلعیده است.
این یعنی بنگاهها بیش از آنکه برای ساخت کارخانه جدید، توسعه خطوط تولید یا سرمایهگذاری تازه وام گرفته باشند، برای خرید مواد اولیه، پرداخت هزینههای جاری، تأمین موجودی، تسویه بدهیها و حفظ فعالیت روزمره به بانکها مراجعه کردهاند. در مقابل، کل تسهیلات توسعهای فقط ۱۹۰.۹ همت بوده و سهم آن از تسهیلات کسبوکارها به ۳.۴ درصد میرسد. همچنین تسهیلات ایجاد، با ۷۱۵.۲ همت، فقط ۱۲.۹ درصد از منابع کسبوکارها را تشکیل داده است. بنابراین شبکه بانکی در این دوره بیش از آنکه موتور سرمایهگذاری باشد، نقش تأمینکننده نقدینگی روزمره بنگاهها را بازی کرده است.
صنعت و خدمات در صدر؛ اقتصاد ایران کدام بخشها را تغذیه کرد؟
در میان بخشهای اقتصادی، دو بخش صنعت و معدن، و خدمات بیشترین سهم را از تسهیلات کسبوکارها گرفتهاند. صنعت و معدن با دریافت ۲۳۲۶.۹ همت، سهمی معادل ۴۲ درصد از کل تسهیلات پرداختی به بخشهای اقتصادی داشته است. خدمات نیز با ۲۰۴۸.۷ همت، سهمی نزدیک به ۳۷ درصد از تسهیلات کسبوکارها را جذب کرده است.
به بیان دیگر، این دو بخش روی هم حدود ۴۳۷۵.۶ همت تسهیلات گرفتهاند؛ یعنی نزدیک به ۷۹ درصد کل منابعی که به کسبوکارها رسیده است. پس از آنها، بازرگانی با ۶۶۶ همت و سهم ۱۲ درصدی قرار دارد. کشاورزی ۲۹۴.۲ همت، معادل ۵.۳ درصد، و مسکن و ساختمان ۲۰۱.۶ همت، معادل ۳.۶ درصد، از تسهیلات کسبوکارها را دریافت کردهاند.
اما نکته مهم این است که حتی در صنعت و خدمات نیز بخش غالب تسهیلات صرف سرمایه در گردش شده است؛ در صنعت و معدن، ۲۰۴۷.۷ همت از کل ۲۳۲۶.۹ همت، یعنی حدود ۸۸ درصد، به سرمایه در گردش اختصاص یافته است. در خدمات هم ۱۶۱۸.۹ همت، معادل ۷۹ درصد تسهیلات این بخش، برای سرمایه در گردش پرداخت شده است. این یعنی حتی بخشهای پیشرو در جذب وام نیز بیش از توسعه، درگیر تأمین نقدینگی جاری بودهاند.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
