وزنه دیپلماسی در حل تنش‌های میان ایران و آمریکا سنگین بوده است

به گزارش تجارت نیوز، تنش‌ها در منطقه خاورمیانه به اوج خود رسیده است و علی‌رغم برگزاری دو دور مذاکره میان ایران و آمریکا به نظر نمی‌رسد طرفین شانسی برای دیپلماسی و پایان تخاصم خود قائل باشند. در همین رابطه با محمد ایرانی، مدیرکل اسبق خاورمیانه و شمال آفریقای وزارت امورخارجه، گفت‌و‌گویی انجام داده‌ایم.

ایرانی در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز اظهار می‌دارد: «مذاکره‌کنندگان با نشان دادن انعطاف، خط قرمز خود را بسته به شرایط بالا و پایین کنند. در این صورت می‌توان به حصول نتیجه از آن مذاکرات امید داشت.»

او در رابطه با عملکرد دستگاه سیاست خارجی کشور در مذاکرات میان تهران و واشنگتن نیز می‌گوید: «کسانی هستند که اعتقادی به گفت‌وگو ندارند و می‌خواهند اختلافات ایران و آمریکا از دریچه دیگری جز دیپلماسی دنبال شود. اما در هر صورت می‌بینید که دستگاه سیاست خارجی کشور همچنان از موضع گفت‌وگو و حل اختلافات بر پایه اصل مذاکرات حمایت می‌کند و همین رویه تاکنون از بروز جنگ جلوگیری کرده است.»

مشروح کامل گفت‌وگوی محمد ایرانی با تجارت‌نیوز را در ادامه خواهید خواند.

***

یکی از اهداف دیپلماسی جلوگیری از بروز جنگ است / راهبردی دستگاه سیاست خارجی کشور رویکرد گفت‌وگومحور است

*با توجه به افزایش تنش‌های ایران و آمریکا در منطقه آیا جریان مذاکرات و دستگاه سیاست خارجی کشور می‌تواند از بروز جنگ علیه کشورمان جلوگیری کند؟

یکی از اهداف دیپلماسی جلوگیری از بروز جنگ است و کلیه دیپلمات‌ها نیز در این موضوع توجیه هستند. آنها می‌دانند باید تمامی تلاش خود را برای جلوگیری از افزایش تنش و وقوع جنگ به کار بندند. دیپلمات‌های ایرانی نیز از این اصل مستثنی نیستند. در این میان راهبردی که دستگاه سیاست خارجی کشور دنبال می‌کند رویکرد گفت‌وگومحور است.

هر چند که ممکن است همین رویه نیز مخالفانی داشته باشد. یعنی کسانی که اعتقادی به گفت‌وگو ندارند و می‌خواهند اختلافات ایران و آمریکا از دریچه دیگری دنبال شود. اما در هر صورت می‌بینید که دستگاه سیاست خارجی کشور همچنان از موضع گفت‌وگو و حل اختلافات بر پایه اصل مذاکرات حمایت می‌کند و همین رویه تاکنون از بروز جنگ جلوگیری کرده است.

اما اینکه این مسیر می‌تواند به سرانجام برسد یا چه عواملی در موفقیت مسیر گفت‌وگوها اثرگذارند موضوعات دیگری هستند. می‌خواهم بگویم دستگاه سیاست خارجی کشور همیشه بر رویکرد گفت‌وگو و مذاکره تاکید داشته است.

ایران و آمریکا هنوز وارد جزئیات مذاکرات نشده‌اند

*در حال حاضر عباس عراقچی به عنوان وزیر امور خارجه و علی لاریجانی در جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی در مذاکرات حاضر می‌شوند. وزنه کدام دستگاه در این مذاکرات سنگین‌تر است؟ راهبری مذاکرات با دستگاه سیاست خارجی کشور است یا شعام؟ از دیدگاه شما به عنوان یک دیپلمات آیا مذاکرات راضی‌کننده بوده است؟

من از محتوای مذاکرات اطلاعی ندارم اما آنچه در اخبار منتشر می‌شود حکایت از راضی بودن طرفین مذاکره‌کننده دارد. یعنی هم طرف ایرانی و هم آمریکایی از دور دوم مذاکرات راضی بودند. هر چند که این رضایت 100 درصدی نبوده است.

البته هیچ بحثی در رابطه با به بن‌بست رفتن مذاکرات هم مطرح نشده است که جای خوش‌بینی دارد اما اینکه فکر کنیم در شرایط فعلی طرفین مذاکره‌کننده می‌خواهند خارج از چارچوب تعیین شده بحث‌ها را به پیش ببرند، فکر نمی‌کنم این‌طور باشد. یعنی ایران و آمریکا هنوز وارد جزئیات مذاکرات نشده‌اند.

می‌توان امید داشت که طرفین مایل به تداوم روند مذاکرات باشند

*فکر می‌کنید موفقیتی در جریان باشد یا مانند جنگ 12 روزه در کشاکش مذاکرات، ایران مورد هدف قرار گیرد؟

این بستگی به مذاکرات پیش رو و دیدگاه‌های طرفین مذاکره‌کننده دارد که تا چه اندازه مایل هستند روند مذاکرات مستمر باشد. تیم طرف مقابل ممکن است موضوعی را مطرح کند و آن را خط قرمز خود بداند اما همان موضوع برای ما قابل پذیرش نباشد. در این صورت این امر مشخصا نشان می‌دهد که مذاکرات با بن‌بست روبه‌رو شده است.

اما زمانی هم ممکن است مذاکره‌کنندگان با نشان دادن انعطاف، خط قرمز خود را بسته به شرایط بالا و پایین کنند. در این صورت می‌توان به حصول نتیجه از آن مذاکرات امید داشت. در شرایط فعلی به جهت آن‌که هنوز جزئیات این مذاکرات مشخص نیست نمی‌توان اظهار نظر خاصی را مطرح کرد.

تیم‌های مذاکره کننده ایرانی و آمریکایی می‌گویند که طی دو جلسه گذشته چارچوب روند مذاکرات را مشخص و محورها را تعیین کرده‌اند؛ طبیعی است که پس از مذاکره هم بخواهند موضوعات مورد بحث در هر نشست را با پایتخت‌هایشان در میان بگذارند. اما تا همین‌جا هم که می‌گویند آماده برگزاری دور بعدی مذاکرات هستند می‌توان امید داشت که طرفین مایل به تداوم روند مذاکرات باشند.

مذاکره‌کنندگان کشورها پای میز مذاکره می‌جنگند تا بتوانند منافع کشورشان را تامین کنند / بسته به میزان انعطاف کشورهای مذاکره‌کننده می‌توان انتظارات متفاوتی را از پروسه مذاکرات داشت

*دیدگاهتان در مورد حضور پر تعداد نیروهای آمریکایی در منطقه چیست؟ این چینش به سمت جنگ پیش می‌رود یا دیپلماسی؟ منظورم این است که گسیل نیروهای ایالات متحده در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه برای گرفتن امتیاز بیشتر پای میز مذاکره است یا جنگ واقعی در پیش است؟

عده‌ای بر این اعتقاد هستند که جنگ نوعی دیپلماسی است. در مقابل آنها، عده دیگری نیز بر این اعتقاد هستند که دیپلماسی هم خود نوعی از جنگ است. یعنی مذاکره‌کنندگان کشورها پای میز مذاکره می‌جنگند تا بتوانند منافع کشورشان را تامین کنند. معنای این دیدگاه آن است که میدان و دیپلماسی در فاصله نزدیکی نسبت به یکدیگر قرار دارند هر چند که دو رویکرد متفاوت را دنبال می‌کنند.

بسته به میزان انعطاف کشورهای مذاکره‌کننده می‌توان انتظارات متفاوتی را از پروسه مذاکرات داشت. بعد هم ما نمی توانیم بگویم که هر صف آرایی و گسیل نیرویی به منطقه به معنای جنگ است. می‌تواند معنای دیگری را هم داشته باشد اما مذاکره‌کنندگان ما باید به تمامی سناریوهای موجود توجه کافی داشته باشند و یک لحظه از جریان مذاکرات غافل نشوند.

در شرایط فعلی نمی‌توانیم بگوییم که به طور قطع جنگ در راه است یا طرفین به توافق دست یافته‌اند

تمامی احتمالاتی که ما در مورد آنها بحث کردیم باید در دستورکار مقامات کشور قرار گیرد. یعنی مذاکرات می‌تواند به مرحله‌ای برسد که طرف مقابل بخواهد از اهرم جنگ و زور علیه ما استفاده کند. این سناریو باید مدنظر مقامات کشور قرار داشته باشد. در شرایط فعلی نمی‌توانیم بگوییم که به طور قطع جنگ در راه است یا طرفین به توافق دست یافته‌اند.