به گزارش تجارت نیوز، نهمین گزارش برنامه رصد زمین اروپا که توسط یکصد دانشمند گردآوری شده است، مشاهدات زیستاقلیمی در سراسر قاره را برای سال ۲۰۲۵ جمعآوری کرد و نشان داد که رکوردهای جدیدی شکسته شده است: موجهای گرمای خشکی و دریا، آتشسوزیهای جنگلی، ذوب شدن یخها، افزایش تابش خورشید و تنوع زیستی ویرانشده… این گزارش همچنین نشان داد که اروپا دو برابر سریعتر از بخشهای دیگر زمین در حال گرم شدن است.
این گزارش با اعلام اینکه سال گذشته سومین سال گرم ثبت شده در سطح جهانی بود، عنوان میکند: به طور خاص برای اروپا (که شامل ترکیه و بخشهایی از روسیه میشود)، سال ۲۰۲۵ در میان سه سال رکوردشکن قرار دارد: گرمترین، طبق گزارش سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، یکی از شرکای این گزارش؛ و سومین سال گرم، بر اساس شاخصها و دادههای مورد استفاده سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک (C۳S).
در این گزارش با اشاره به اینکه تا سال ۲۰۲۵، تقریباً کل قاره اروپا، بین ۹۵ تا ۹۹درصد، دمایی بالاتر از میانگین سه دهه قبل (۱۹۹۱-۲۰۲۰) را تجربه کرده، آمده است: اروپا قارهای است که از دهه ۱۹۸۰ سریعترین گرمایش را داشته است. دو برابر سریعتر از میانگین جهانی: با ۰.۵۶ درجه سانتیگراد افزایش در هر دهه از سال ۱۹۹۶. برای مقایسه باید اشاره کرد که آفریقا با میانگین ۰.۳۶ درجه سانتیگراد، آسیا با ۰.۴۶ درجه سانتیگراد، آمریکای شمالی با ۰.۴۲ درجه سانتیگراد و آمریکای مرکزی و جنوبی با ۰.۲۷ درجه سانتیگراد در حال گرم شدن هستند.
رادیو فرانسه در گزارشی مفصل در این باره به دلایل این امر پرداخت و به نقل از اظهارات سامانتا برگس (Samantha Burgess) معاون مدیر سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک (C۳S) در یک کنفرانس مطبوعاتی آنلاین، آورد: تغییرات اقلیمی هم از نظر جغرافیایی، در سراسر اروپا و هم در سالهای اخیر، نشانهای از بدتر شدن شرایط قابل مشاهده است.
اما چرا؟
گرمایش سریعتر در اروپا نسبت به مناطق دیگر با چهار عامل، قابل توضیح است: به گفته برگس، دلیل اول، جغرافیایی است. اروپا بخشی از منطقه قطب شمال را شامل میشود. و قطب شمال سه تا چهار برابر سریعتر از میانگین جهانی در حال گرم شدن است و همین امر میانگین را به سمت بالا میکشد. این منطقه قطبی در هر دهه ۰.۷۵ درجه سانتیگراد گرمتر شده است.
بنابراین، فنواسکاندیا، منطقهای شامل نروژ، سوئد، فنلاند و شبه جزیره کولا روسیه، ۲۱ روز از ۳۰ روز ماه ژوئیه با دمای بیش از ۱۰.۲ درجه سانتیگراد داشت. این رویداد به دلیل شدت، مدت زمان (رکورد قبلی ۱۱ روز بود) و وسعت جغرافیایی آن، یک رویداد بیسابقه بود. به طور کلی، بیشتر این منطقه تا دو روز گرمای شدید در سال را تجربه میکند، جایی که دمای درک شده به ۳۲ درجه یا بیشتر میرسد. اما امسال دمای ۳۴.۹ درجه سانتیگراد در ۱۷ ژوئیه در فراستا (نروژ)، درست زیر دایره قطب شمال، ثبت شد.
عامل دوم تغییرات جوی است که به امواج گرما کمک میکند. این امواج از مدیترانه تا مدار قطب شمال، مکرر و شدیدتر هستند. به گفته این محقق، سه هفته متوالی تنش گرمایی شدید در منطقه فنوسکاندیا، تأثیر تغییرات اقلیمی را برجسته میکند.
برگس در توضیح دلیل سوم یعنی کاهش آلودگی هوا، گفت: ما (اروپا) آلایندههای هوای کمتری داریم. این آلایندهها ابرهایی را تشکیل میدهند که مانند آینه عمل میکنند و مانع از رسیدن انرژی خورشیدی به زمین میشوند. اکنون که کیفیت هوا را بهبود بخشیدهایم، بازتابندگی ابر کاهش یافته است. بنابراین، تابش خورشیدی بیشتری دریافت میکنیم».
همین اصل در مورد توضیح نهایی و چهارمین دلیل نیز صدق میکند: کاهش پوشش برف در اروپا. تا مارس (اسفند) ۲۰۲۵، در پایان زمستان، این پوشش برف در مقایسه با میانگین ۱۹۹۱-۲۰۲۰، معادل مجموع مناطق فرانسه، آلمان، ایتالیا، سوئیس و اتریش، ۳۰ درصد کاهش یافته بود. این سومین پوشش برفی کم سابقه است. این کاهش همچنین بازتابندگی سطوح سفید را کاهش میدهد. برف کمتر به معنای قرار گرفتن زمین تیرهتر در برابر آفتاب است که انرژی بیشتری را جذب میکند. مناطق آلپ اروپا سریعتر از میانگین اروپا در حال گرم شدن هستند. ذوب شدن یخچالهای طبیعی، چه در کوهستان و چه در کلاهک یخی قطبی، نیز در حال تسریع است. گرینلند در یک سال ۱۳۹ گیگاتن یخ معادل ۱۰۰ استخر شنا از دست داد. این امر به افزایش سطح دریا کمک میکند.
افزایش دما در سطح آب نیز اندازهگیری میشود. بیشتر آبهای اروپا (۸۶ درصد) دستکم یک موج گرمای شدید دریایی را تجربه کردند، پدیدهای که هر سال رخ میدهد. برای منطقه اقیانوس، این یک رکورد برای چهارمین سال متوالی است. برای مدیترانه، این دومین سال گرم، درست پس از سال ۲۰۲۴ است. در سال ۲۰۲۵، نیمی از حوضه آبریز شرایط گرمای شدید یا بسیار شدیدی را تجربه کردند.
پرتغال و اسپانیا: فاصله کوتاه از باران تا آتشسوزیهای عظیم
اروپا سهم خود را از رویدادهای شدید آب و هوایی در سال ۲۰۲۵ تجربه کرد. طوفانها و سیلها جان ۲۱ نفر را گرفتند و ۱۴ هزار و ۵۰۰ نفر را در سراسر قاره تحت تأثیر قرار دادند. طوفان ایوین، که ایرلند، بریتانیا و نروژ را درنوردید، توسط اداره هواشناسی بریتانیا به عنوان قدرتمندترین طوفانی که این کشور در بیش از یک دهه تجربه کرده است، طبقهبندی شد.
تابستان گذشته، آتشسوزیها یک میلیون هکتار از زمینهای اروپا را سوزاند، که یک رکورد محسوب میشود. گویی وسعتی به اندازه جزیره قبرس به خاکستر تبدیل شده است.
اروپای شمالی نیز در امان نماند: آتشسوزیها در هلند، انگلستان و آلمان بیش از هر زمان دیگری بود. سامانتا برگس خاطرنشان میکند: فصل آتشسوزیها به طرز خارقالعادهای زود شروع شد، از اوایل فوریه (بهمن) برای بریتانیا و ایرلند.
در سال ۲۰۲۵، شرایط کلی در بیشتر مناطق اروپا خشکتر از حد متوسط بود که این امر گستره یکدستی در سراسر اروپا نداشت. یه عنوان مثال، جنوب غربی و بخشهایی از شمال شرقی اروپا بارندگی بالاتر از حد متوسط را تجربه کردند. این مساله با آتشسوزیهای جنگلی مرتبط است.
توضیح این موضوع در شبهجزیره ایبری نهفته است، جایی که گذار بین فصلهای مرطوب و خشک، بیش از سایر مناطق اروپا ناگهانی و چشمگیرتر است. پرتغال و اسپانیا بهار فوقالعاده مرطوبی را تجربه کردند. طوفانها و سیلهای زیادی رخ داد. پوشش گیاهی منطقهای بسیار سریع رشد کرد. پس از این دوره، امواج گرما رخ داد. در نتیجه، اسپانیاییها رکورد بیش از ۵۰ روز با دمای بیش از ۳۲ درجه سانتیگراد را تجربه کردند. مناطق جنوبی هر دو کشور حتی شش روز بسیار گرم با دمای بیش از ۴۶ درجه سانتیگراد را تجربه کردند.
پوشش گیاهی با خشک شدن سریع، تغییر شکل میدهد و به منبع سوخت ایدهآلی برای آتشسوزیهای بزرگ جنگلی تبدیل میشود. ۶۵ درصد از منطقهای که تا سال ۲۰۲۵ در اروپا سوخته است، در این دو کشور قرار داشته است.
برگس تأیید میکند: پرتغال در بخشی از اروپا قرار دارد که به شدت تحت تأثیر تغییرات اقلیمی است. این کشور را میتوان نمونهای از چگونگی تأثیرات جدی تغییرات اقلیمی در جنوب اروپا، بهویژه به دلیل گرمای شدید، خشکسالی و آتشسوزی جنگلها، دانست. این وضعیت بازتابی از روندهای سراسر منطقه مدیترانه است.
به طور کلی، اروپا در حال خشکتر شدن است. سال ۲۰۲۵ سومین سال خشک برای خاکهای اروپا از سال ۱۹۹۲ بود. میانگین بارندگی سالانه در شمال غربی و شرق اروپا ۱۰ تا ۴۰ درصد کمتر بود. در ماه مه (اردیبهشت) همان سال، یک سوم قاره خشکسالی شدید کشاورزی را تجربه کرد. شاخص دیگر: تقریباً ۷۰ درصد از رودخانهها جریان آبی کمتر از میانگین سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۰ را داشتند.
با این حال، وضعیت بسته به تغییرات طبیعی، سال به سال به طور قابل توجهی متفاوت است. سال ۲۰۲۴ گرمترین سال ثبت شده بود، اما بسیار مرطوب نیز بود. بارندگی شدیدتر سبب به راه افتادن به سیل و طغیان ناگهانی رودها میشود. اروپا یکی از مناطقی در جهان است که بیشترین افزایش خطر سیل – و آتشسوزیهای جنگلی – در آن پیشبینی میشود.
آسیب دیدن خلاشها و علفزارهای دریایی
تغییرات اقلیمی باعث کاهش تنوع زیستی میشود که به نوبه خود تغییرات اقلیمی را تسریع میکند. طبیعت تحت فشار فزاینده کاهش و جابجایی زیستگاهها، اختلال در چرخههای فصلی به دلیل افزایش دما و تغییر الگوهای بارندگی قرار دارد.
در خشکی، خلاشها – تالابهایی که با پوشش گیاهی متراکم و کمارتفاع پوشیده شدهاند – در حال آسیب دیدن هستند. در دورههای خشکسالی، افت سطح آبهای زیرزمینی، این تالابها را خشک میکند. سپس این منطقه به شدت قابل اشتعال میشود.
کلر اسکنل (Claire Scannell) یک هواشناس ایرلندی، توضیح میدهد: آتشسوزی ناشی از شعلهور شدن این تالابها میتواند به سرعت گسترش یابند و مهمتر از همه، ممکن است سوختن زمین هفتهها یا حتی ماهها در زیر سطح زمین ادامه یابد و خاموش کردن آنها بسیار بسیار بسیار دشوار است.
این اکوسیستمها به دلیل نقش خود به عنوان چاههای کربن از اهمیت حیاتی برخوردارند، که اغلب بسیار فراتر از ظرفیت جنگلها است. تخریب آنها به ویژه در صورت اشتعال گازهای گلخانهای قابل توجهی را ایجاد میکند. خلاشها در اروپا به شکل گسترده ای در معرض تهدید و نابودی قرار دارند.
تنوع زیستی دریاها نیز در حال آسیب دیدن است. این گزارش بر بستر علف دریایی مدیترانهای (پوزیدونیا) تمرکز دارد که به دلیل حساسیت به دما، به ویژه در معرض تهدید هستند. این مراتع نزدیک به ۲۰ هزار کیلومتر مربع در امتداد ساحل را پوشش میدهند.
اسکنل توضیح میدهد: این مراتع دریایی، نقاط حساس تنوع زیستی هستند که هزاران ماهی را در خود جای میدهند و زیستگاههای ضروری برای پرورش ماهی فراهم میکنند. آنها به عنوان یک مانع طبیعی عمل میکنند و از خطوط ساحلی در برابر فرسایش و موجهای طوفان محافظت میکنند. علاوه بر این، آنها جاذب کربن هستند و میتوانند کربن را تا ۳۰ برابر سریعتر از یک جنگل بارانی گرمسیری ذخیره کنند. با این حال، در طول ۵۰ سال گذشته، این مراتع دریایی ۳۴ درصد کاهش یافتهاند که بخشی از آن به دلیل تغییرات اقلیمی است.
افزایش مداوم تابش خورشیدی در اروپا
تابش خورشیدی در سال ۲۰۲۵ بالاتر از حد متوسط بود. سامانتا برگس این مساله را «جدید» نمیداند زیرا روندی است از دهه ۱۹۸۰ شاهد آن بودهایم. از زمان اجرای قانون کیفیت هوای اروپا، غلظت آلایندههای هوایی کاهش یافته است. پوشش ابر نیز کاهش قابل توجهی داشته است.
جریان آب در شبکه رودخانههای اروپا در ۱۱ ماه از ۱۲ ماه سال گذشته کمتر از حد متوسط بود. با افزایش تابش و در نتیجه دما، تبخیر هم افزایش مییابد. با این حال، بارندگی، به ویژه در منطقه مدیترانه و همچنین برف انباشته در اروپا به دلیل همین گرما افزایش نخواهد یافت.
منبع: ایرنا
