قرنها پیش سکهها در سرزمین یمن روایتگر قدرت پادشاهیهای باستانی، رونق کاروانهای تجاری و نفوذ حکومتهای اسلامی بودند. از سکههای سبأ و حِمیر تا ریالهای معاصر، پول در یمن تنها ابزار مبادله نبود؛ بلکه نشانی از تداوم یکی از کهنترین سنتهای پولی شبهجزیره عربستان به شمار میرفت.
عمان، سرزمینی که تاریخ پولیاش نه در ضرابخانههای بومی، بلکه بر عرشه کشتیهای اقیانوسپیما و با درخشش نقرههای اتریشی آغاز شد. این گزارش روایت گذار از عصر «تالرهای بیگانه» و روپیه هند به دوران اقتدار «ریال عمانی» است؛ ارزی که امروز بر قله باارزشترین پولهای جهان ایستاده است.
بحرین، پیش از آنکه نامش با نفت یا آسمانخراشها گره بخورد، با پول، تجارت و اعتماد مالی شناخته میشد. در این مجمعالجزایر کوچک خلیج فارس، طلا نه رقیب بانکهاست و نه یادگاری از گذشته؛ بلکه بخشی از حافظه اقتصادی جامعهای است که از سکههای ایرانی و روپیههای تجاری تا دینارِ قدرتمند امروز، مسیر خاص خود را در تاریخ پول منطقه طی کرده است.
کویت، این شیخنشین کوچکِ ثروتمند در شمال خلیج فارس، خلاف بسیاری از همسایگان خود، طلا را نهفقط بهعنوان کالای زینتی یا ابزار تجارت، بلکه بهعنوان بخشی از زندگی روزمره و هویت اقتصادی مردم حفظ کرده است. از بازارهای سنتی المبارکیه تا گاوصندوقهای خانگی، طلا و سکه در کویت همواره نقشی فراتر از یک دارایی لوکس داشتهاند.
امارات متحده عربی از دل بازارهای سنتی دیره تا برجهای مدرن دبی، مسیری کمنظیر را در تجارت طلا پیموده است؛ سرزمینی که بدون ضرب سکه سرمایهای رسمی، با تکیه بر تجارت آزاد، مهاجرت گسترده و نقشآفرینی دبی در واردات، پالایش و صادرات مجدد طلا، به یکی از سه قطب بزرگ طلای جهان تبدیل شد. در این گزارش، روند تاریخی و اقتصادی سکهها، شمشها و نقش طلا در زندگی مردم و بازرگانان امارات، از روزگار پیش از اتحاد تا عصر اقتصاد جهانی دنبال شده است.
در سرزمینی که ثروتش بیش از هر چیز از دل گاز طبیعی بیرون میآید، طلا همچنان جایگاه ویژهای در حافظه اقتصادی و فرهنگی مردم دارد. قطر، اگرچه امروز یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است، اما طلا را نه فقط بهعنوان یک کالای زینتی، بلکه بهمثابه ذخیره ارزش، نماد ثبات و پیوندی میان گذشته تجاری و اقتصاد مدرن خود حفظ کرده است. این گزارش، روایت نقش طلا و سکه در اقتصاد قطر را از روزگار پیش از استقلال تا جایگاه کنونی دنبال میکند.
در قلب خلیج فارس، جایی میان برجهای شیشهای و بیابانهای بیانتها، طلا هنوز بوی قبیله میدهد. فلزی که روزی مهریه و دیه بود، امروز سرمایه و ابزار قدرت است و با سنت و تجارت درهم تنیده است. این گزارش روند تاریخی و اقتصادی سکههای طلا در عربستان را از خلافتهای نخستین تا دوران معاصر دنبال میکند؛ روندی که بازتابی از تاثیر دین، سنت و اقتصاد نفتی بر پول فلزی این کشور است.
قیمت سکه بهار آزادی در ایران، درست مانند طلا، روایتی روشن از تورم مزمن، جهشهای ارزی و تغییر انتظارات اقتصادی مردم است. سکهای که پس از انقلاب اسلامی با قیمتهای بسیار پایین در بازار معامله میشد، امروز به رقمی بالاتر از ۱۱۲ میلیون تومان رسیده است؛ رشدی خیرهکننده که نشان میدهد سکه، همپای طلا و دلار، جایگاهی استثنایی در ذهنیت اقتصادی ایرانیها دارد. مسیر سکه، خلاف طلا، یک نقطه عطف مهم دارد؛ ضرب سکه بهار آزادی در سال ۱۳۵۸ و سپس ورود سکه امامی در سال ۱۳۸۶ که ساختار بازار را بهطور کامل تغییر داد.
تا پیش از قرن نوزدهم، طلا در امپراتوری عثمانی کالایی درباری و نشانی از اقتدار سلاطین بود؛ اما با تولد «لیر طلایی» و سپس «جمهوریت آلتینی» در ترکیه، طلا از خزانههای سلطنتی بیرون آمد و به دارایی مردم تبدیل شد. سکههایی که روزی مشروعیت خلافت را بر خود داشتند، بعدها نشانی از جمهوریت شدند و امروز در میان نوسان لیر و بیاعتمادی به پول کاغذی، دوباره پناهگاه سرمایهگذاران و سنتهای خانوادگی در ترکیه هستند.
در روزگار معاصر ایران، طلا از خزانه سلطنت به صندوقچههای مردم راه یافت. سکههایی که روزی نشانی از اقتدار شاهان بودند، به پشتوانهای برای مهریه، سرمایهگذاری و حتی شاخص تورم تبدیل شدند. دینار عباسی و تومان قاجاری، کنار رفتند و سکههای شاهنشاهی پهلوی، مرسوم شدند؛ این سکهها نیز بالاخره جای خود را به بهار آزادی دادند تا داستانی تازه از گذار تاریخ و اقتصاد را حکایت کنند. امروز سکه طلا بیش از هر زمان دیگری به زندگی مردم پیوند خورده است. اگر روزی شاهان با ضرب سکه مشروعیت میساختند، حالا خانوادههای ایرانی با همان فلز زرین، آینده خود را بیمه میکنند و این شاید بزرگترین دگرگونی در تاریخ بیش از دو هزار ساله سکههای ایران باشد.
سخنگوی وزارت خزانهداری آمریکا روز جمعه تائید کرد که این وزارتخانه در حال بررسی تولید یک سکه یک دلاری با تصویر دونالد ترامپ، رئیسجمهور این کشور به مناسبت بزرگداشت دویست و پنجاهمین سالگرد استقلال ایالات متحده در سال آینده است.
با فروپاشی ساسانیان، پول ایران از انحصار شاهنشاهی بیرون آمد و زیر سیطره خلافت اسلامی قرار گرفت. در این میان، طلا بیش از آنکه ابزار خرید روزمره باشد، نشان قدرت و پشتوانه معاملات بزرگ شد و نقره زبان بازار، حقوق سرباز و بهای نان مردم شد. تجارتنیوز در این فصل از داستان ضرب سکه در ایران، روایت میکند که چگونه دینار و درهم تا عباسی و شاهی و سرانجام تومان، نهتنها واحد پول، بلکه آینه تحولات سیاسی و اقتصادی ایران شدند.
ایران یکی از نخستین سرزمینهایی است که طلا را از فلزی زینتی به پولی قدرتمند تبدیل کرد. «دریک هخامنشی» نه فقط وسیله مبادله، که نشانی از اقتدار امپراتوری ایران زمین بوده است. سکهای طلایی که تا مدیترانه و یونان نفوذ کرد، با فراز و فرود سلسلهها، گاه جای خود را به همتای نقرهای داد و سپس دوباره به صحنه بازگشت؛ در تمام این مسیر، سکههای زرین و سیمین ایران همواره آینهای از قدرت سیاسی، باورهای دینی و جایگاه اقتصادی این سرزمین بودهاند.
ژاپن، سرزمین طلوع خورشید و سنتهای کهن، در تاریخ پول فلزی نیز داستانی کمنظیر دارد. کشوری که با نظم و سختگیری همیشگی خود، ضرب سکه را نه صرفاً ابزاری برای مبادله، بلکه نمادی از قدرت و هویت ملی میدید. از نخستین سکههای زرین در دوره امپراتوریهای باستانی تا یادبودهای طلایی عصر مدرن، ژاپن مسیری پر رمز و راز را در جهان طلا پیموده است.
مکزیک، سرزمین افسانههای آزتکی و جشنهای رنگارنگ، در دنیای طلا نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارد. کشوری که در قلب آمریکای لاتین نه تنها معادن غنی طلا را در خود جای داده، بلکه یکی از زیباترین و نمادینترین سکههای جهان را نیز به بازار معرفی کرده است. تجارتنیوز در این گزارش سراغ سکههای طلای مکزیک رفته است؛ جایی که «فرشته آزادی» بر هر دو سکه مشهور این کشور بال میگشاید: سنتناریو و لیبرتاد.
سکههای طلا فقط وسیلهای برای مبادله یا ذخیرهسازی ثروت نیستند؛ در بسیاری از کشورها، آنها حامل روایتهایی از فرهنگ، سیاست و حتی هنرند. تجارتنیوز در ادامه مجموعه گزارشهای «تاریخچه ضرب سکه طلا در جهان»، این بار به اتریش سفر کرده است؛ کشوری که به جای چهره پادشاه یا حیات وحش ملی، روی سکهاش سازهای ارکستر فیلارمونیک را حک کرده است. سکه فیلارمونیک وین؛ ترکیب طلا با موسیقی، بازتاب یک تمدن.
در قارهای که وسعت بیابانها و گستردگی معادن آن از شهرها و تعداد مردم بیشتر است، طبیعت هنوز حرف اول را میزند. استرالیا، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان طلای جهان، در اولین قدم برای تولید سکه طلا تصمیم گرفت تصویر هویت سرزمینی خود را روی طلا با ضرب کانگورو ثبت کند. در این قسمت از تاریخچه ضرب سکه طلا در جهان، استرالیا سکه طلای خود را با طرح کانگورو به بازارهای جهانی میفرستد.
در حالیکه سکههای طلا در بیشتر کشورها ظاهری ثابت و محافظهکار دارند، چین با پاندا راه متفاوت و هوشمندانهای رفته و داستان تازهای از طلا را روایت کرده که هر سال با چهرهای نو تکرار میشود. پاندا، این نماد صلح ،نرمخویی و دلنشینی، نهتنها سرمایهای در جیب خریداران، بلکه اثری هنری در تاریخ سکهسازی دنیاست.
کانادا در سال ۱۹۷۹ سکهای بدون پیچیدگی با نماد برگ افرا و با همین نام ضرب کرد. آنچه این سکه طلا را از سکههای طلای سایر کشورها متمایز میکند خلوص و ویژگیهای امنیتی بالای آن است. در کانادا برگ افرا بر طلای ۲۴ عیار نشست و سکهای متولد شد که در عین سکوت، جهان را فتح کرد.
تا پیش از سال ۱۹۶۷، طلا یا در بانکها یا در قالب شمشهایی سنگین و دستنیافتنی وجود داشت؛ اما آفریقای جنوبی با ضرب سکهای به نام کروگراند، طلا را از گاوصندوقها بیرون کشید و وارد جیب مردم کرد. این سکه نهتنها نخستین طلای سرمایهگذاری مدرن دنیا بود، بلکه سالها نماد قدرت اقتصادی کشوری شد که درگیر مناقشههای نژادی و تحریمهای جهانی بود.