به گزارش تجارت نیوز، تازهترین دادههای مرکز آمار از وضعیت بازار کار در زمستان ۱۴۰۴، تصویری دوگانه و تا حدی متناقض از اشتغال در اقتصاد ایران ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، کاهش نرخ بیکاری به ۷.۶ درصد در نگاه نخست بهعنوان یک سیگنال مثبت دیده میشود، اما همزمان افت نرخ مشارکت اقتصادی و افزایش قابل توجه جمعیت غیرفعال، روایت دیگری را پیش روی تحلیلگران قرار میدهد.
در شرایطی که جمعیت در سن کار با رشد قابل توجهی مواجه شده، بخش عمده این افزایش نه وارد بازار کار، بلکه به جمعیت غیرفعال افزوده شده است؛ موضوعی که پرسشی کلیدی را مطرح میکند، مبنی بر اینکه آیا کاهش بیکاری نتیجه بهبود واقعی فرصتهای شغلی است یا حاصل عقبنشینی بخشی از نیروی کار از جستوجوی شغل. این تناقض، بازار کار ایران را در موقعیتی قرار داده که ارزیابی آن بدون در نظر گرفتن همزمان همه شاخصها، میتواند گمراهکننده باشد.
کاهش 0.2 درصدی نرخ بیکاری در سایه افت مشارکت اقتصادی
نرخ بیکاری در زمستان ۱۴۰۴ به ۷.۶ درصد رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۰.۲ واحد درصد کاهش نشان میدهد. با این حال، این کاهش زمانی معنا پیدا میکند که در کنار آن، نرخ مشارکت اقتصادی نیز دیده شود. نرخ مشارکت از ۴۰.۱ درصد به ۳۹.۷ درصد کاهش یافته؛ به این معنا که سهم کمتری از جمعیت در سن کار در بازار کار حضور دارند.
در همین حال، جمعیت در سن کار بیش از ۸۲۵ هزار نفر افزایش یافته، اما جمعیت فعال تقریباً بدون تغییر باقی مانده و در مقابل، جمعیت غیرفعال بیش از ۸۱۰ هزار نفر رشد کرده است. این ارقام نشان میدهد که بخش عمده افزایش جمعیت، وارد بازار کار نشده و به جمعیت غیرفعال پیوسته است. بنابراین، کاهش نرخ بیکاری را نمیتوان صرفاً به بهبود شرایط اشتغال نسبت داد، بلکه خروج افراد از بازار کار نیز در آن نقش تعیینکننده داشته است.
رشد 57 هزار نفری شاغلان در زمستان 1404
تعداد شاغلان در زمستان ۱۴۰۴ به حدود ۲۴.۳ میلیون نفر رسیده که تنها حدود ۵۷ هزار نفر بیشتر از سال قبل است. این رشد محدود در برابر افزایش جمعیت در سن کار، نشان میدهد که بازار کار ایران همچنان توان کافی برای ایجاد فرصتهای شغلی جدید را ندارد. کاهش نسبت اشتغال نیز این موضوع را تأیید میکند؛ بهگونهای که سهم شاغلان از کل جمعیت در سن کار کاهش یافته است.
پیشتازی بخش خدمات در ایجاد اشتغال
از سوی دیگر، بررسی ترکیب اشتغال نشاندهنده تغییرات مهمی در ساختار بازار کار است. بخش خدمات با افزایش سهم به ۵۴.۲ درصد، همچنان موتور اصلی اشتغالزایی بوده و بیش از ۱۵۰ هزار شغل جدید ایجاد کرده است. بخش کشاورزی نیز رشد محدودی را تجربه کرده، اما در مقابل، بخش صنعت با کاهش بیش از ۲۱۸ هزار شغل و افت سهم به ۳۲.۵ درصد، روندی نزولی داشته است.
این جابهجایی نشان میدهد که بازار کار ایران به سمت فعالیتهای خدماتی حرکت کرده و بخشهای مولدتر، بهویژه صنعت، با چالش در حفظ اشتغال مواجه هستند.
چالش کیفیت اشتغال و راه دشوار کاریابی برای جوانان
در حالی که نرخ بیکاری کل کاهش یافته، وضعیت جوانان روندی معکوس داشته است. نرخ بیکاری در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال به ۲۱.۲ درصد رسیده و در گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز به ۱۵.۱ درصد افزایش یافته است. این موضوع نشان میدهد که ورود به بازار کار برای نسل جوان همچنان دشوارتر شده است.
در کنار این مساله، کیفیت اشتغال نیز با چالش مواجه است. سهم اشتغال ناقص از ۷.۷ درصد به ۸.۲ درصد افزایش یافته و بیش از ۱۲۰ هزار نفر به جمع شاغلان دارای اشتغال ناقص اضافه شدهاند. این در حالی است که همچنان بخش قابل توجهی از شاغلان بیش از ساعات استاندارد کار میکنند.
از سوی دیگر، اگرچه نرخ بیکاری فارغالتحصیلان آموزش عالی کاهش یافته، اما همچنان بیش از یکسوم بیکاران را افراد تحصیلکرده تشکیل میدهند؛ موضوعی که نشاندهنده تداوم شکاف میان نظام آموزشی و نیازهای بازار کار است.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
