به گزارش تجارت نیوز، دههها، نیروگاههای زغال سنگ و برقآبی سنتی ستون فقرات تولید برق در آفریقا بودهاند. اما افزایش هزینههای واردات سوخت، شبکههای برق ناکارآمد و تقاضای صنعتی روزافزون، موجب شده دولتها و سرمایهگذاران به دنبال منابع جایگزین باشند. انرژی خورشیدی و بادی، به عنوان گزینهای سریع، ارزان و مطمئن، به سرعت جایگزین پروژههای سنتی میشوند.
نمونهای از این تغییر، قرارداد ۱.۵ میلیارد دلاری چین و زامبیا است که شامل سه پروژه ۳۰۰ مگاواتی در حوزه خورشیدی، بادی و زغال سنگ میشود. گرچه حضور زغال سنگ همچنان نشاندهنده نیاز به برق پایدار است، روند کلی قاره به سمت تجدیدپذیرها حرکت میکند.
رشد سریع انرژی خورشیدی و بادی در آفریقا
طبق گزارش شرکت تحقیقات انرژی الکترون اینتلیجنس، از مجموع ۳۲۲ پروژه انرژی اعلامشده در آفریقا در سال ۲۰۲۵:
- ۱۷۳ پروژه خورشیدی
- ۳۴ پروژه بادی
- ۴۶ پروژه برقآبی
- ۲۲ پروژه گازی
- ۱۴ پروژه هیبریدی
موگوه مانگا، مدیر مالی آب و هوا در FSD کنیا میگوید: «آفریقا در مرکز گذار انرژی جهانی قرار دارد و با بهترین منابع تجدیدپذیر جهان، اقتصاد قاطعانه به سمت انرژی پاک حرکت کرده است.»
به گفته اولامید نیی-آفویه، مدیرعامل انجمن توسعهدهندگان شبکه کوچک آفریقا، قاره در حال گذار استراتژیک به سیستمهای انرژی است که سریعتر مستقر شده و با تأمین مالی انعطافپذیر گسترش مییابند.
ظرفیت انرژی تجدیدپذیر رکورد زد
براساس آژانس بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر (IRENA)، آفریقا در سال ۲۰۲۵ توانست ۱۱.۳ گیگاوات ظرفیت جدید انرژی تجدیدپذیر ایجاد کند که سه برابر سال قبل بوده است. بخش عمده این رشد متعلق به آفریقای جنوبی، مصر و اتیوپی است.
این رشد سریع، حاصل کاهش چشمگیر هزینههای فناوری است:
- انرژی خورشیدی در مقیاس صنعتی: کاهش ۹۰ درصدی از سال ۲۰۱۰
- انرژی بادی در خشکی: کاهش ۷۰ درصدی
مت تیلارد، مدیرعامل CrossBoundary Energy، میگوید: «انرژیهای تجدیدپذیر اکنون سریعترین، ارزانترین و سودآورترین مسیر اتصال مردم و صنایع به برق هستند.»
نقش سیستمهای خورشیدی و باتری توزیعشده
بخش عمدهای از رشد تجدیدپذیرها از طریق سیستمهای خورشیدی و باتری توزیعشده است که در معادن، کارخانهها، دکلهای مخابراتی و خانهها نصب میشوند. برخلاف نیروگاههای سنتی، این سیستمها به تأسیسات مرکزی وابسته نیستند و میتوانند سریعتر و با هزینه کمتر بازده ایجاد کنند.
تا پایان ۲۰۲۵، ۲۳.۴ گیگاوات پروژه خورشیدی عملیاتی در آفریقا ثبت شده است، در حالی که صادرات پنلهای خورشیدی چین به آفریقا از سال ۲۰۱۷ به ۵۸.۱ گیگاوات رسیده است؛ این نشان میدهد انرژی خورشیدی سریعتر از آمار رسمی در حال رشد است.
مزایای سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر
سرمایهگذاران به پروژههای خورشیدی و بادی علاقهمند هستند، زیرا بازده سریعتری دارند، کمتر در معرض نوسانات قیمت سوخت جهانی هستند و اصول تجاری قوی و ریسک سرمایهگذاری نسبتاً پایین دارند.
نمونهای از پروژههای موفق، مجتمع مس کاموا-کاکولا در جمهوری دموکراتیک کنگو است. این پروژه ۲۳۳ مگاواتی خورشیدی و باتری ظرف یک سال از مرحله امضا به بیش از ۸۰ درصد تکمیل رسیده است. در حالی که نیروگاههای زغال سنگ و برقآبی بزرگ ممکن است ۱۰ تا ۱۲ سال یا بیشتر طول بکشد.
چالشها و نقش سیاستگذاری
حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر با تغییرات سیاستی شتاب گرفته است:
- اتیوپی: ممنوعیت واردات خودروهای احتراق داخلی و تسریع استفاده از خودروهای برقی
- آفریقای جنوبی: کاهش محدودیتها برای تولید برق خصوصی
با این حال، چالشها همچنان باقی است:
- شرکتهای برق آفریقا با مشکلات مالی مواجه هستند
- وامدهندگان نسبت به قراردادهای بلندمدت خرید برق محتاطاند
- هزینه تأمین مالی پروژههای تجدیدپذیر در آفریقا تا سه برابر اقتصادهای پیشرفته است
بانک توسعه آفریقا و شرکت مالی بینالمللی با ارائه وام، ضمانت و ساختارهای تقسیم ریسک، این شکاف را پر میکنند.
مانگا میگوید: «مشکل اصلی فناوری یا هزینه نیست؛ مسئله تأمین مالی، اراده سیاسی و آمادهسازی پروژههای سودآور است.»
آفریقا اکنون در مسیر گذار انرژی جهانی قرار دارد و انرژیهای خورشیدی و بادی به عنوان ارزانترین، سریعترین و مطمئنترین منابع تولید برق، جای نیروگاههای سنتی را میگیرند. این تغییر نه تنها به کاهش هزینه برق کمک میکند، بلکه باعث توسعه اقتصادی پایدار و افزایش دسترسی به برق برای مردم و صنایع در سراسر قاره میشود.
