به گزارش تجارت نیوز، انرژی خورشیدی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین امیدهای جهان برای مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی تبدیل شده است. بسیاری از کشورها میلیاردها دلار برای توسعه نیروگاههای خورشیدی سرمایهگذاری کردهاند و رشد ظرفیت برق خورشیدی در جهان رکوردهای تازهای ثبت کرده است. با این حال، یک پژوهش تازه نشان میدهد که آلودگی ناشی از زغالسنگ و سایر سوختهای فسیلی میتواند بخشی از مزایای این تحول انرژی را خنثی کند.
بر اساس مطالعهای که توسط پژوهشگران دانشگاه آکسفورد و کالج دانشگاهی لندن انجام شده، ذرات آلاینده معلق در هوا که از نیروگاههای زغالسنگ، خودروها و فعالیتهای صنعتی منتشر میشوند، در سال ۲۰۲۳ باعث کاهش قابل توجه تولید برق خورشیدی در جهان شدهاند؛ موضوعی که میتواند ارزیابی واقعی از پیشرفت اقلیمی جهان را با خطا مواجه کند.
چگونه آلودگی هوا نور خورشید را کاهش میدهد؟
دانشمندان در این پژوهش بر نقش «آئروسلها» تمرکز کردهاند؛ ذرات بسیار ریزی که در اثر سوزاندن سوختهای فسیلی، فعالیتهای صنعتی و حتی برخی پدیدههای طبیعی مانند فوران آتشفشانها وارد جو میشوند.
این ذرات میتوانند نور خورشید را جذب یا پراکنده کنند و در نتیجه میزان تابش مستقیم خورشید به سطح زمین کاهش پیدا میکند. برای نیروگاههای خورشیدی که به تابش مستقیم خورشید وابسته هستند، این مسئله به معنای کاهش راندمان و تولید برق کمتر است.
بر اساس نتایج این مطالعه که در مجله علمی Nature Sustainability منتشر شده، آلودگی ناشی از آئروسلها در سال ۲۰۲۳ تولید برق خورشیدی جهان را ۵.۸ درصد کاهش داده است.
کاهش ۱۱۱ تراوات ساعت برق خورشیدی در جهان
پژوهشگران تخمین زدهاند که این افت تولید معادل از دست رفتن حدود ۱۱۱ تراوات ساعت برق در سال ۲۰۲۳ بوده است. برای درک بهتر این عدد، دانشمندان میگویند این میزان برق تقریباً برابر با تولید سالانه ۱۸ نیروگاه زغالسنگ متوسط است.
این یافته نشان میدهد که حتی در شرایطی که جهان با سرعت در حال توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است، آلودگی ناشی از سوختهای فسیلی همچنان میتواند مانعی جدی در مسیر گذار انرژی باشد.
چین؛ بزرگترین قربانی و عامل این آلودگی
چین که هم بزرگترین تولیدکننده برق خورشیدی جهان و هم بزرگترین مصرفکننده زغالسنگ است، بیشترین تأثیر را از این پدیده تجربه کرده است.
مطالعه نشان میدهد آئروسلها در سال ۲۰۲۳ تولید برق خورشیدی چین را ۷.۷ درصد کاهش دادهاند. پژوهشگران برآورد کردهاند که تقریباً یکسوم این کاهش مستقیماً به فعالیت نیروگاههای زغالسنگ مرتبط بوده است.
این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا چین در سالهای اخیر سرمایهگذاری عظیمی در توسعه نیروگاههای خورشیدی انجام داده و بخش بزرگی از رشد جهانی انرژی پاک به این کشور مربوط میشود.
هند، آمریکا و ژاپن نیز تحت تأثیر قرار گرفتند
تأثیر آلودگی هوا بر انرژی خورشیدی تنها محدود به چین نیست. پژوهشگران اعلام کردهاند که کشورهای هند، آمریکا و ژاپن نیز کاهش قابل توجهی در تولید برق خورشیدی به دلیل آئروسلها تجربه کردهاند.
در این میان، وضعیت پاکستان توجه ویژهای را به خود جلب کرده است. اگرچه این کشور در سالهای اخیر با سرعت زیادی به سمت انرژی خورشیدی حرکت کرده، اما آلودگی شدید هوا باعث شده تولید برق خورشیدی آن در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۵.۱ درصد کاهش یابد.
رشد انرژی خورشیدی در جهان ادامه دارد
با وجود این چالشها، روند توسعه انرژی خورشیدی در جهان همچنان بسیار سریع است. اندیشکده انرژی Ember در گزارشی اعلام کرده که انرژی خورشیدی، بادی و سایر منابع تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴ درصد برق جهان را تأمین خواهند کرد.
این رقم برای نخستینبار از سهم ۳۳ درصدی زغالسنگ عبور میکند؛ اتفاقی تاریخی که نشان میدهد جهان بهتدریج در حال فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی است.
با این حال، زغالسنگ همچنان بخش مهمی از سیستم انرژی جهانی را تشکیل میدهد؛ بهویژه در اقتصادهای در حال رشد آسیا که وابستگی بالایی به این سوخت دارند.
تناقض عجیب؛ زغالسنگ دشمن انرژی خورشیدی
یکی از نکات جالب این مطالعه، بررسی تأثیر همزمان توسعه نیروگاههای خورشیدی و نیروگاههای زغالسنگ در مناطق مشترک است.
در بسیاری از کشورها، توسعهدهندگان نیروگاههای خورشیدی ترجیح میدهند پروژههای خود را در نزدیکی نیروگاههای زغالسنگ اجرا کنند، زیرا این مناطق معمولاً به شبکه برق قوی و زیرساختهای انتقال انرژی مجهز هستند. اما همین نزدیکی باعث میشود پنلهای خورشیدی بیشتر در معرض آلودگی ناشی از زغالسنگ قرار بگیرند و راندمان آنها کاهش یابد.
دانشمندان هشدار میدهند که مزایای لجستیکی این تصمیم میتواند با افت قابل توجه تولید برق خورشیدی همراه شود.
آیا مزایای اقلیمی انرژی خورشیدی بیش از حد برآورد شده است؟
روی سونگ، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد و نویسنده اصلی این مطالعه، میگوید بسیاری از پیشبینیهای مربوط به گذار انرژی، میزان تولید برق خورشیدی را مستقیماً معادل کاهش انتشار کربن و مقابله با گرمایش جهانی در نظر میگیرند.
اما او هشدار میدهد که اگر آلودگی ناشی از زغالسنگ و سوختهای فسیلی کنترل نشود، ممکن است جهان مزایای واقعی انرژی خورشیدی را بیش از حد برآورد کند.
به گفته او، توسعه انرژی پاک بدون کاهش همزمان آلودگی هوا نمیتواند به حداکثر ظرفیت خود برسد.
انرژی خورشیدی؛ ابزاری برای استقلال انرژی
با وجود این مشکلات، انرژی خورشیدی همچنان یکی از مهمترین ابزارهای جهان برای کاهش وابستگی به نفت و گاز به شمار میرود.
برای مثال، مطالعهای که در ماه مارس توسط مؤسسه Renewables First و مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک منتشر شد، نشان داد گسترش سریع انرژی خورشیدی در پاکستان میتواند تا سال ۲۰۲۶ حداقل ۶.۳ میلیارد دلار صرفهجویی اقتصادی برای این کشور ایجاد کند.
این صرفهجویی عمدتاً از طریق کاهش واردات نفت و گاز حاصل خواهد شد؛ موضوعی که اهمیت انرژی خورشیدی را برای کشورهای در حال توسعه دوچندان میکند.
مطالعه جدید دانشگاه آکسفورد نشان میدهد که آلودگی ناشی از زغالسنگ و سوختهای فسیلی نهتنها سلامت انسان و محیطزیست را تهدید میکند، بلکه میتواند مستقیماً تولید انرژیهای پاک را نیز کاهش دهد.
کاهش ۵.۸ درصدی تولید برق خورشیدی جهان در سال ۲۰۲۳ زنگ هشداری جدی برای سیاستگذاران است؛ زیرا توسعه انرژی تجدیدپذیر بدون کنترل آلودگی هوا ممکن است به نتایج مورد انتظار منجر نشود.
کارشناسان معتقدند آینده گذار انرژی تنها به ساخت نیروگاههای خورشیدی بیشتر وابسته نیست، بلکه به کاهش سریع مصرف زغالسنگ، کنترل انتشار آلایندهها و پاکسازی هوای شهرها نیز بستگی دارد. در غیر این صورت، آلودگی ناشی از سوختهای فسیلی میتواند همچنان سایهای سنگین بر آینده انرژی پاک جهان بیندازد.
