به گزارش تجارت نیوز، بحرانهای ژئوپلیتیکی همواره یکی از عوامل اصلی نوسان بازار انرژی جهان بودهاند. هر بار که تنشها در خاورمیانه افزایش مییابد، بازار نفت و گاز نیز دچار شوک میشود و قیمت انرژی در سراسر جهان بالا میرود. تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان، نقشی حیاتی در امنیت انرژی بینالمللی دارد و هرگونه اختلال در آن میتواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
اما این بار، در بحبوحه تنشهای منطقهای و نگرانی از اختلال در صادرات نفت، گروهی از مدیران ارشد شرکتهای بزرگ و بانکداران بینالمللی معتقدند شرایط متفاوت است. به باور آنها، رشد سریع انرژیهای تجدیدپذیر، توسعه باتریها و گسترش خودروهای برقی باعث شده جهان برای نخستینبار یک جایگزین واقعی برای سوختهای فسیلی در اختیار داشته باشد.
انرژی پاک؛ سپری در برابر بحرانهای نفتی
دبیرخانه Energy Transitions Commission که اعضای آن شامل مدیران شرکتهایی مانند ArcelorMittal، HSBC Holdings و Shell هستند، در گزارشی تازه اعلام کرده است که بحران کنونی خاورمیانه، ضعف ساختاری سیستم انرژی مبتنی بر سوختهای فسیلی را آشکار کرده است.
این گزارش تأکید میکند که اقتصاد جهانی همچنان به منابعی وابسته است که در مناطق محدودی از جهان متمرکز شدهاند و انتقال آنها نیز به مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز وابسته است. در مقابل، انرژیهای تجدیدپذیر ساختاری متفاوت دارند و کمتر در معرض شوکهای ژئوپلیتیکی قرار میگیرند.
به گفته این نهاد، سیستمهای مبتنی بر انرژی پاک پس از نصب، برای سالها یا حتی دههها انرژی تولید میکنند و برخلاف نفت و گاز، نیازمند جریان مداوم استخراج، حملونقل و تجارت جهانی نیستند.
چرا انرژیهای تجدیدپذیر مقاومتر هستند؟
کارشناسان معتقدند تفاوت اصلی میان انرژیهای فسیلی و انرژیهای پاک در ساختار اقتصادی و فیزیکی آنها نهفته است. در سیستمهای نفت و گاز، کشورها دائماً به واردات سوخت، خطوط لوله، نفتکشها و بازارهای بینالمللی وابستهاند. هرگونه بحران سیاسی یا جنگ میتواند این زنجیره را مختل کند و قیمتها را بهشدت افزایش دهد.
اما در انرژیهای تجدیدپذیر، بخش عمده هزینهها در ابتدای پروژه انجام میشود. برای مثال، پس از نصب پنلهای خورشیدی، توربینهای بادی یا باتریهای ذخیرهسازی، هزینه تأمین انرژی بهطور قابل توجهی کاهش مییابد و وابستگی به بازار جهانی سوخت کمتر میشود.
گزارش کمیسیون انتقال انرژی نشان میدهد که در پروژههای انرژی پاک، تا ۹۰ درصد سرمایهگذاریها بهصورت اولیه انجام میشود. همین موضوع باعث میشود شوکهای قیمتی ناشی از بحرانهای جهانی تأثیر کمتری بر این بخش داشته باشند.
جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و افزایش انگیزه برای گذار انرژی
درگیریهای اخیر در منطقه و نگرانیها درباره اختلال در صادرات نفت، بار دیگر اهمیت امنیت انرژی را برجسته کرده است. بسیاری از دولتها اکنون به این نتیجه رسیدهاند که اتکای بیش از حد به سوختهای فسیلی میتواند اقتصاد آنها را آسیبپذیر کند.
آدیر ترنر، رئیس مشترک کمیسیون انتقال انرژی و رئیس سابق نهاد نظارت مالی لندن، معتقد است تقریباً تمام کشورهای جهان میتوانند با استفاده از برق تجدیدپذیر بخش بزرگی از نیاز انرژی خود را تأمین کنند؛ چیزی که در مورد سوختهای فسیلی امکانپذیر نیست.
او میگوید منابع نفت و گاز بهصورت نابرابر در جهان توزیع شدهاند و همین مسئله باعث شده برخی کشورها از درآمدهای کلان نفتی بهرهمند شوند، در حالی که بسیاری دیگر وابسته به واردات انرژی باشند.
آسیا؛ آسیبپذیرترین منطقه در برابر شوک انرژی
بر اساس این گزارش، کشورهای آسیایی بیشترین آسیب را از بحرانهای انرژی مشابه تنگه هرمز متحمل میشوند. بسیاری از اقتصادهای آسیایی وابستگی شدیدی به واردات نفت و گاز از خاورمیانه دارند و هرگونه اختلال در مسیرهای انتقال انرژی میتواند قیمت سوخت، حملونقل، مواد غذایی و تولید صنعتی را بهشدت افزایش دهد.
کارشناسان هشدار میدهند که افزایش قیمت انرژی نهتنها هزینه تولید را بالا میبرد، بلکه میتواند دسترسی به مواد غذایی و کودهای شیمیایی را نیز محدود کند؛ موضوعی که در نهایت بر امنیت غذایی کشورهای واردکننده انرژی اثر میگذارد.
کاهش قیمت انرژی خورشیدی و باتریها
یکی از مهمترین عواملی که باعث شده انرژیهای تجدیدپذیر اکنون به گزینهای جدی تبدیل شوند، کاهش چشمگیر هزینه فناوریهای مرتبط است. قیمت پنلهای خورشیدی طی یک دهه گذشته به شدت کاهش یافته و باتریهای ذخیرهسازی نیز ارزانتر و کارآمدتر شدهاند.
همچنین رشد سریع بازار خودروهای برقی باعث شده وابستگی به بنزین و گازوئیل بهتدریج کاهش یابد. آدیر ترنر معتقد است بحران فعلی نخستین بحران انرژی در جهان است که مردم میتوانند با اطمینان بگویند «یک جایگزین واقعی وجود دارد».
او تأکید میکند که ارزان شدن انرژی خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی، شرایط را نسبت به بحرانهای گذشته کاملاً متفاوت کرده است.
انرژی پاک و استقلال انرژی کشورها
یکی از مهمترین مزایای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش استقلال انرژی کشورهاست. برخلاف نفت و گاز که تنها در برخی مناطق جهان وجود دارند، تقریباً تمام کشورها به خورشید، باد یا سایر منابع تجدیدپذیر دسترسی دارند.
این موضوع میتواند وابستگی کشورها به واردات سوخت را کاهش دهد و امنیت اقتصادی آنها را تقویت کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند موج جدید سرمایهگذاری در انرژی پاک، نهتنها به دلایل زیستمحیطی بلکه به دلیل نگرانیهای امنیتی و اقتصادی شتاب گرفته است.
بحرانهای اخیر خاورمیانه و نگرانیها درباره تنگه هرمز بار دیگر نشان داد که اقتصاد جهانی همچنان در برابر شوکهای نفتی آسیبپذیر است. با این حال، تفاوت بزرگ بحران فعلی با گذشته در این است که جهان اکنون به گزینهای جایگزین و رو به رشد به نام انرژیهای تجدیدپذیر دسترسی دارد.
کاهش هزینه پنلهای خورشیدی، توسعه باتریها و رشد خودروهای برقی باعث شده انرژی پاک دیگر تنها یک انتخاب زیستمحیطی نباشد، بلکه به ابزاری برای افزایش امنیت انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی تبدیل شود.
اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، بسیاری از کشورها ممکن است بحرانهای مشابه هرمز را نه تهدیدی بزرگ، بلکه انگیزهای برای سرعت بخشیدن به گذار انرژی و سرمایهگذاری در فناوریهای پاک بدانند.
