به گزارش تجارت نیوز، بر اساس گزارش «سرمایهگذاری جهانی انرژی ۲۰۲۶» آژانس بینالمللی انرژی، سرمایهگذاری سالانه جهان در انرژی هستهای به بیش از ۸۰ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با حدود یک دهه قبل نزدیک به ۷۵ درصد افزایش نشان میدهد.
این افزایش سرمایهگذاری در شرایطی رخ داده که دولتها دیگر تنها به دنبال کاهش انتشار کربن نیستند و موضوعاتی مانند امنیت انرژی، پایداری شبکه برق، رقابتپذیری صنایع و رشد سریع تقاضای برق نیز اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
در حال حاضر حدود ۷۸ گیگاوات ظرفیت جدید هستهای در ۱۵ کشور جهان در حال ساخت است. آژانس بینالمللی انرژی این میزان فعالیت را یکی از بالاترین سطوح ساخت نیروگاههای هستهای در نزدیک به سه دهه گذشته میداند.
چرا کشورها دوباره به انرژی هستهای روی آوردهاند؟
انرژی هستهای برخلاف منابعی مانند خورشید و باد، میتواند به شکل مداوم برق تولید کند و وابستگی کمتری به شرایط آبوهوایی داشته باشد. همین ویژگی باعث شده است که در برنامهریزیهای جدید انرژی، نیروگاههای هستهای در کنار انرژیهای تجدیدپذیر به عنوان یکی از منابع تأمین برق پایدار مورد توجه قرار بگیرند.
افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر در شبکههای برق، نیاز به منابعی را بیشتر کرده است که بتوانند در تمام ساعات شبانهروز برق تولید کنند. از سوی دیگر، رشد مصرف برق در صنایع و افزایش استفاده از تجهیزات الکتریکی، فشار بیشتری بر شبکههای برق وارد کرده است.
در چنین شرایطی، انرژی هستهای برای برخی کشورها راهی برای تأمین برق پایدار و همزمان کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی محسوب میشود.
چین و روسیه در ساخت راکتورهای جدید پیشتاز هستند
یکی از نکات مهم در روند جدید ساخت نیروگاههای هستهای، نقش پررنگ چین و روسیه است. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، حدود ۹۴ درصد از راکتورهایی که ساخت آنها طی یک دهه گذشته آغاز شده، بر اساس طراحیهای چینی یا روسی بودهاند.
این تمرکز تنها به طراحی راکتور محدود نمیشود و اهمیت یک زنجیره صنعتی کامل را نیز نشان میدهد. ساخت نیروگاه هستهای به مجموعهای از تواناییها در زمینه مهندسی، تولید تجهیزات، تأمین سوخت، نیروی انسانی متخصص، زنجیره تأمین و مدیریت پروژههای بزرگ نیاز دارد.
روساتم، شرکت دولتی هستهای روسیه، یکی از نمونههای این مدل یکپارچه است. فعالیتهای بینالمللی این شرکت علاوه بر ساخت راکتور، حوزههایی مانند تأمین سوخت هستهای، آموزش نیروی انسانی، انتقال دانش و همکاری فنی بلندمدت را نیز شامل میشود.
نیروگاه الضبعه مصر؛ نمونهای از پروژههای هستهای جدید
نیروگاه هستهای الضبعه در مصر یکی از پروژههایی است که بر اساس همین مدل در حال توسعه است. روساتم در این پروژه چهار راکتور نسل III+ از نوع VVER-1200 را میسازد که مجموع ظرفیت آنها به ۴.۸ گیگاوات میرسد.
قرارداد این پروژه تنها به ساخت راکتورها محدود نمیشود و تأمین سوخت هستهای، آموزش کارکنان و پشتیبانی از عملیات نیروگاه را نیز دربرمیگیرد.
برای کشورهایی که برای نخستین بار وارد صنعت هستهای میشوند، اجرای چنین پروژههایی فراتر از احداث یک نیروگاه برق است. این کشورها باید همزمان زیرساختهای صنعتی، نهادهای نظارتی، نیروی انسانی متخصص و ظرفیتهای فنی مورد نیاز برای فعالیت بلندمدت در صنعت هستهای را نیز توسعه دهند.
هوش مصنوعی و مراکز داده به محرک جدید انرژی هستهای تبدیل میشوند
رشد سریع هوش مصنوعی و توسعه مراکز داده، یکی دیگر از عواملی است که میتواند تقاضا برای انرژی هستهای را افزایش دهد. مراکز داده بزرگ برای فعالیت شبانهروزی به حجم قابل توجهی برق پایدار نیاز دارند و گسترش فناوریهای هوش مصنوعی نیز مصرف برق این مراکز را افزایش داده است.
روسیه یکی از نمونههای قدیمیتر پیوند میان نیروگاه هستهای و مراکز داده را در اختیار دارد. مرکز پردازش داده کالینین در نزدیکی نیروگاه هستهای کالینین قرار دارد و در سال ۲۰۱۸ راهاندازی شد.
این مرکز اکنون حدود ۸۰ مگاوات ظرفیت برق متصل و بیش از ۴۵۰۰ رک دارد. نزدیکی چنین مراکزی به منابع تولید برق پایدار، نمونهای از همگرایی صنعت انرژی و اقتصاد دیجیتال است؛ روندی که با رشد هوش مصنوعی میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
راکتورهای کوچک مدولار در کانون توجه قرار گرفتهاند
در کنار نیروگاههای هستهای بزرگ، راکتورهای کوچک مدولار یا SMR نیز توجه دولتها و صنایع را به خود جلب کردهاند. این راکتورها میتوانند در مقایسه با نیروگاههای بزرگ، انعطافپذیری بیشتری برای برخی کاربردها داشته باشند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی معتقد است SMRها میتوانند برای کشورهایی با شبکههای برق کوچکتر جذاب باشند، زیرا به سرمایه اولیه کمتری نسبت به برخی نیروگاههای هستهای بزرگ نیاز دارند. این راکتورها همچنین میتوانند در مناطق دورافتاده، پروژههای معدنی و برخی فرآیندهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرند.
روساتم اعلام کرده است که بیش از ۶۵ سال تجربه در زمینه راکتورهای کوچک و بیش از ۴۰۰ سال سابقه عملیاتی در حوزه راکتورها دارد. بخشی از این تجربه به راکتورهای مورد استفاده در کشتیهای یخشکن هستهای روسیه مربوط میشود.
این شرکت همچنین نیروگاه هستهای شناور «آکادمیک لومونوسوف» را توسعه داده است؛ پروژهای که از نمونههای استفاده تجاری از فناوری راکتورهای کوچک برای تولید برق محسوب میشود.
تأمین مالی همچنان یکی از بزرگترین چالشهاست
افزایش علاقه به انرژی هستهای به این معنا نیست که ساخت نیروگاههای جدید بدون چالش خواهد بود. مهمترین مانع برای بسیاری از پروژهها همچنان تأمین مالی است.
نیروگاههای هستهای به سرمایه اولیه بسیار زیادی نیاز دارند و معمولاً برای چند دهه فعالیت طراحی میشوند. به همین دلیل، هزینه تأمین مالی میتواند تأثیر مستقیمی بر اقتصادی بودن پروژه داشته باشد.
در کنار سرمایه، ثبات قوانین و مقررات، قابل پیشبینی بودن شرایط سرمایهگذاری و وجود مدلهای مناسب تأمین مالی نیز اهمیت زیادی دارد. توسعهدهندگان همچنین باید بتوانند زمان ساخت پروژهها و هزینههای نهایی را بهتر مدیریت کنند؛ موضوعی که در پروژههای بزرگ هستهای اهمیت ویژهای دارد.
امنیت انرژی و رشد برق، آینده انرژی هستهای را شکل میدهند
روندهای جدید سرمایهگذاری نشان میدهد بازگشت انرژی هستهای تنها به مسئله کاهش انتشار کربن محدود نمیشود. امنیت انرژی، افزایش مصرف برق، پایداری شبکه، رقابتپذیری صنایع و رشد سریع مراکز داده و هوش مصنوعی همگی در افزایش توجه به این فناوری نقش دارند.
در همین حال، انرژی هستهای قرار نیست لزوماً جایگزین انرژیهای تجدیدپذیر شود. در بسیاری از برنامههای انرژی، این دو منبع در کنار یکدیگر قرار میگیرند؛ به این شکل که خورشید و باد سهم بیشتری از برق کمکربن را تأمین میکنند و نیروگاههای هستهای میتوانند برق پایدار و مداوم مورد نیاز شبکه را فراهم کنند.
عبور سرمایهگذاری جهانی در انرژی هستهای از ۸۰ میلیارد دلار و ساخت حدود ۷۸ گیگاوات ظرفیت جدید در ۱۵ کشور، نشانه افزایش دوباره توجه دولتها به این صنعت است. رشد تقاضای برق و نگرانی درباره امنیت انرژی در کنار توسعه هوش مصنوعی و مراکز داده، دلایل تازهای برای سرمایهگذاری در نیروگاههای هستهای ایجاد کردهاند.
با این حال، آینده این صنعت به توان کشورها برای تأمین مالی پروژههای بزرگ، کنترل هزینهها، کاهش زمان ساخت، ایجاد زنجیره تأمین مطمئن و تربیت نیروی متخصص وابسته است. در کنار این چالشها، توسعه راکتورهای کوچک مدولار نیز میتواند دامنه استفاده از انرژی هستهای را به بازارها و کاربردهای جدید گسترش دهد.
به این ترتیب، انرژی هستهای بار دیگر در حال تبدیل شدن به یکی از اجزای مهم سبد انرژی جهان است؛ نه فقط به عنوان ابزاری برای کاهش انتشار کربن، بلکه به عنوان منبعی برای تأمین برق پایدار در دورهای که تقاضای انرژی، بهویژه به دلیل رشد اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، با سرعت زیادی افزایش مییابد.
