به گزارش تجارت نیوز، تحولات بازار انرژی در ماه‌های اخیر بار دیگر آسیب‌پذیری اروپا در برابر سوخت‌های فسیلی وارداتی را نشان داده است. اختلال در مسیرهای انتقال انرژی و افزایش قیمت گاز، هزینه تأمین برق و انرژی در بسیاری از کشورهای اروپایی را بالا برده، اما توسعه سریع انرژی‌های تجدیدپذیر تا حدی از شدت این فشار کاسته است.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، انرژی خورشیدی است. بر اساس تحلیل جدید SolarPower Europe، تولید برق از انرژی خورشیدی با کاهش نیاز اروپا به واردات گاز، از زمان آغاز جنگ حدود ۳۷.۴ میلیارد یورو صرفه‌جویی برای این قاره به همراه داشته است. این رقم نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در منابع انرژی بومی و تجدیدپذیر فقط یک اقدام زیست‌محیطی نیست و می‌تواند نقش مهمی در کاهش هزینه‌های انرژی و افزایش امنیت انرژی داشته باشد.
افزایش قیمت گاز نیز اهمیت این موضوع را بیشتر کرده است. قیمت پایه گاز طبیعی هلند، موسوم به TTF، در ۲۷ فوریه حدود ۳۱.۹۶ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت بود، اما در ۳۰ سپتامبر به ۷۲.۳۵ یورو رسید؛ یعنی قیمت گاز در این مدت حدود ۱۲۶.۵ درصد افزایش یافت.
در چنین شرایطی، هر میزان برقی که از خورشید تولید شود، می‌تواند بخشی از نیاز نیروگاه‌ها به گاز را کاهش دهد و در نتیجه فشار ناشی از افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی را کمتر کند.
خورشید به بزرگ‌ترین منبع واحد برق اروپا تبدیل شد
اهمیت انرژی خورشیدی برای اروپا تنها به کاهش هزینه واردات گاز محدود نمی‌شود. در ماه ژوئن، انرژی خورشیدی برای نخستین بار به بزرگ‌ترین منبع منفرد تولید برق در اتحادیه اروپا تبدیل شد و حدود ۲۵ درصد از برق این بلوک را تأمین کرد.
والبورگا همتسبرگر، مدیرعامل SolarPower Europe، معتقد است هر مگاوات‌ساعت برق تولیدشده از خورشید، وابستگی اروپا به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کاهش می‌دهد.
او تأکید کرده است که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، برقی‌سازی بخش‌های مختلف اقتصاد و استفاده از فناوری‌هایی مانند باتری و ذخیره‌سازی انرژی می‌تواند اروپا را در برابر شوک‌های آینده قیمت سوخت‌های فسیلی مقاوم‌تر کند.
به این ترتیب، توسعه انرژی خورشیدی در اروپا تنها به معنای تولید برق پاک‌تر نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد این قاره برای دستیابی به امنیت انرژی بلندمدت محسوب می‌شود.
اسپانیا؛ نمونه‌ای از تأثیر انرژی خورشیدی بر قیمت برق
اسپانیا یکی از نمونه‌های قابل توجه در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است. این کشور از سال ۲۰۱۹ ظرفیت انرژی خورشیدی و بادی خود را تقریباً دو برابر کرده و بیش از ۴۰ گیگاوات ظرفیت جدید به سبد انرژی خود افزوده است.
برای درک بهتر این رقم، یک گیگاوات ظرفیت تولید برق، در صورت فرض مصرف سالانه ۱۰ هزار کیلووات‌ساعت برای هر خانوار، می‌تواند برق مورد نیاز حدود ۸۷۶ هزار خانوار را برای یک سال تأمین کند.
اندیشکده انرژی Ember نیز در گزارشی اعلام کرده است که رشد انرژی خورشیدی و بادی در اسپانیا از سال ۲۰۱۹، تأثیر نیروگاه‌های فسیلی گران‌قیمت بر قیمت برق را حدود ۷۵ درصد کاهش داده است.
دلیل این اتفاق به ساختار بازار برق اروپا بازمی‌گردد. در بسیاری از ساعات، گران‌ترین نیروگاهی که برای پاسخگویی به تقاضا وارد مدار می‌شود، قیمت عمده‌فروشی برق را تعیین می‌کند. از آنجا که نیروگاه‌های گازی معمولاً هزینه سوخت بالایی دارند، در شرایطی که تولید برق خورشیدی و بادی افزایش پیدا می‌کند، نیاز به استفاده از نیروگاه‌های گازی کاهش می‌یابد.
در نتیجه، افزایش تولید برق از منابع کم‌هزینه‌ای مانند خورشید و باد می‌تواند باعث شود نیروگاه‌های فسیلی کمتر قیمت نهایی برق را تعیین کنند.
رکوردشکنی انرژی بادی در بریتانیا
رشد انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به کشورهای عضو اتحادیه اروپا محدود نیست. بریتانیا نیز در ماه‌های اخیر شاهد رکوردهای جدیدی در تولید برق بادی بوده است.
در ۲۶ مارس، تولید برق بادی در بریتانیا به رکورد ۲۳ هزار و ۸۸۰ مگاوات رسید؛ ظرفیتی که بر اساس برآوردهای ارائه‌شده، برای تأمین برق حدود ۲۳ میلیون خانه کافی است.
به گفته RenewableUK، انرژی بادی در این دوره بیش از نیمی از برق بریتانیا را تأمین کرد. افزایش تولید برق از باد و خورشید همچنین موجب شد استفاده از گاز برای تولید برق کاهش پیدا کند؛ به‌طوری که تولید برق گازی به پایین‌ترین سطح خود در نزدیک به دو سال گذشته رسید و تنها ۲.۳ درصد از برق بریتانیا را تأمین کرد.
این روند نشان می‌دهد توسعه همزمان انرژی خورشیدی و بادی می‌تواند در دوره‌های افزایش قیمت گاز، نقش مهمی در کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی داشته باشد.
آیا سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در اروپا در حال کاهش است؟
با وجود رشد قابل توجه انرژی خورشیدی، داده‌های جدید نشان می‌دهد مسیر گذار انرژی در اروپا کاملاً بدون چالش نیست.
بر اساس داده‌های یورواستات، در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، منابع تجدیدپذیر ۵۴.۱ درصد از کل برق تولیدشده در اتحادیه اروپا را تأمین کردند. این رقم اندکی کمتر از سهم ۵۴.۳ درصدی در مدت مشابه سال گذشته بود.
در همین دوره، تولید کل برق اتحادیه اروپا نسبت به سال قبل ۳.۲ درصد افزایش یافت. با این حال، تولید برق نیروگاه‌های گازی ۳.۹ درصد رشد کرد، در حالی که تولید برق از منابع تجدیدپذیر تنها ۲.۸ درصد افزایش داشت.
با وجود این، انرژی خورشیدی عملکرد قابل توجهی ثبت کرد. این منبع در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ حدود ۴۱.۶ درصد از کل تولید برق تجدیدپذیر اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داد؛ در حالی که سهم آن در مدت مشابه سال گذشته ۳۷ درصد بود.
این آمار نشان می‌دهد که اگرچه سهم کلی انرژی‌های تجدیدپذیر اندکی کاهش یافته، وزن انرژی خورشیدی در سبد برق پاک اروپا همچنان در حال افزایش است.
اروپا همچنان به ترکیب متنوع انرژی نیاز دارد
جاناتان بروگل، تحلیلگر بخش برق در مؤسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی (IEEFA)، معتقد است تغییرات اخیر اهمیت داشتن یک ترکیب متنوع از منابع انرژی تجدیدپذیر را نشان می‌دهد.
به گفته او، حتی زمانی که بیش از نیمی از برق اروپا از منابع تجدیدپذیر تأمین می‌شود، گاز همچنان حدود ۱۳.۳ درصد از تولید برق را در اختیار دارد. کاهش تولید برق آبی یا بادی در برخی دوره‌ها می‌تواند باعث افزایش دوباره استفاده از نیروگاه‌های گازی شود.
به همین دلیل، توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی، به‌ویژه باتری‌ها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ذخیره‌سازی می‌تواند برق تولیدشده از منابعی مانند خورشید را برای ساعاتی که تولید کاهش می‌یابد، در دسترس نگه دارد و نیاز به استفاده از نیروگاه‌های گازی را کاهش دهد.
انرژی خورشیدی، سرمایه‌گذاری برای امنیت انرژی اروپا
تحولات بازار انرژی در ماه‌های اخیر نشان داده است که وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی می‌تواند اروپا را در برابر شوک‌های قیمتی و اختلال در زنجیره تأمین آسیب‌پذیر کند. در مقابل، افزایش تولید برق از خورشید و باد به کشورهای اروپایی اجازه می‌دهد بخشی از نیاز خود به گاز وارداتی را کاهش دهند.
صرفه‌جویی ۳۷.۴ میلیارد یورویی ناشی از انرژی خورشیدی، رشد سهم این منبع در تولید برق تجدیدپذیر از ۳۷ به ۴۱.۶ درصد و تبدیل شدن خورشید به بزرگ‌ترین منبع منفرد برق اتحادیه اروپا، نشانه‌هایی از تغییر ساختار بازار انرژی این قاره هستند.
با این حال، ادامه این مسیر به توسعه همزمان انرژی خورشیدی، بادی و آبی، افزایش ظرفیت شبکه برق و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های ذخیره‌سازی نیاز دارد. اگر اروپا بتواند این زیرساخت‌ها را گسترش دهد، انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توانند نه‌تنها به کاهش انتشار کربن، بلکه به کاهش هزینه و افزایش امنیت انرژی در برابر بحران‌های آینده کمک کنند.
