به گزارش تجارت نیوز، جام جهانی فوتبال همیشه فقط یک رویداد ورزشی نبوده است. این مسابقات بزرگترین گردهمایی فوتبالی جهان به شمار میرود؛ جایی که سیاست، اقتصاد، تبلیغات، رسانه و فرهنگ در کنار فوتبال قرار میگیرند. اما جام جهانی ۲۰۲۶ که قرار است به میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شود، از همین حالا با موجی از انتقادها روبهرو شده است؛ از قیمتهای بسیار بالای بلیتها گرفته تا نگرانیهای سیاسی، امنیتی و نقش نهادهای مهاجرتی آمریکا در کنترل هواداران.
با این حال، در میان تمام این جنجالها، یک بحران بزرگتر کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ بحران اقلیمی. بسیاری از پژوهشگران و فعالان محیط زیست هشدار میدهند که جام جهانی ۲۰۲۶ ممکن است به آلایندهترین تورنمنت فوتبال تاریخ تبدیل شود؛ رویدادی که نهتنها با شعارهای محیطزیستی فیفا در تضاد است، بلکه میتواند نماد آشکاری از «سبزشویی» در ورزش جهانی باشد.
جام جهانی ۲۰۲۶؛ رکورددار انتشار گازهای گلخانهای
برآوردهای علمی نشان میدهد جام جهانی ۲۰۲۶ حدود ۹ میلیون تن معادل دیاکسید کربن تولید خواهد کرد؛ رقمی که تقریباً دو برابر میانگین تاریخی جامهای جهانی گذشته است. برخی پژوهشگران حتی هشدار دادهاند که در بدبینانهترین سناریو، میزان انتشار گازهای گلخانهای ناشی از حملونقل هوایی ممکن است به حدود ۱۳.۷ میلیون تن دیاکسید کربن برسد.
بخش عمده این آلودگی از سفرهای هوایی ناشی میشود. تخمین زده میشود حدود ۷.۷ میلیون تن از کل انتشار کربنی این مسابقات فقط به پروازهای هواداران، تیمها، رسانهها و عوامل اجرایی مربوط باشد؛ رقمی که بیش از چهار برابر میانگین جامهای جهانی برگزارشده بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ است.
کارشناسان معتقدند تصمیمهای فیفا نقش اصلی را در این بحران ایفا کرده است. فیفا تعداد تیمهای شرکتکننده را از ۳۲ تیم در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به ۴۸ تیم در سال ۲۰۲۶ افزایش داد. این تصمیم به معنای افزایش تعداد مسابقات، سفرها، هواداران و مصرف انرژی است.
از سوی دیگر، انتخاب سه کشور میزبان با فاصلههای جغرافیایی بسیار زیاد، شرایط را پیچیدهتر کرده است. بسیاری از شهرهای میزبان هزاران کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند و همین موضوع باعث میشود استفاده از وسایل حملونقل کمکربن مانند قطار عملاً غیرممکن شود.
سفرهای چند هزار کیلومتری؛ فوتبال با ردپای عظیم کربنی
در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، فاصله ورزشگاهها کوتاه بود و هواداران میتوانستند با مترو و اتوبوس بین شهرها جابهجا شوند. اما در جام جهانی ۲۰۲۶ شرایط کاملاً متفاوت است.
برای مثال، تیم ملی بوسنی و هرزگوین باید بیش از ۵ هزار کیلومتر از تورنتو به لسآنجلس و سپس سیاتل سفر کند. اردوی تمرینی این تیم نیز در سالتلیکسیتی برگزار میشود که مسافت پروازها را بیشتر میکند.
تیم ملی الجزایر نیز حدود ۴۸۰۰ کیلومتر بین کانزاسسیتی و سانفرانسیسکو رفتوآمد خواهد داشت. تیم جمهوری چک هم باید بیش از ۴۵۰۰ کیلومتر از گوادالاخارا به آتلانتا و سپس مکزیکوسیتی سفر کند.
این فقط مربوط به تیمهاست. میلیونها هوادار نیز برای دنبال کردن مسابقات مجبور به سفرهای هوایی طولانی خواهند بود؛ مسئلهای که ردپای کربنی جام جهانی را به شکل بیسابقهای افزایش میدهد.
جام جهانی قطر؛ وعدههای سبز یا یک «بمب کربنی»؟
منتقدان میگویند رفتار فیفا در جام جهانی ۲۰۲۶ ادامه همان سیاستهایی است که پیشتر در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر دیده شد.
پیش از مسابقات قطر، جیانی اینفانتینو رئیس فیفا از هواداران خواسته بود «کارت سبز برای کره زمین» را بالا ببرند و پیامهایی درباره حفاظت از محیطزیست منتشر کنند. فیفا ادعا میکرد هدفش برگزاری نخستین جام جهانی «کربنخنثی» است.
اما بسیاری از کارشناسان این ادعاها را رد کردند. جام جهانی قطر روزانه بیش از ۱۰۰۰ پرواز ورودی و خروجی داشت. استادیومها برای خنک نگه داشتن فضا به سیستمهای تهویه عظیم و پرمصرف وابسته بودند و حتی بذر چمن ورزشگاهها با هواپیماهای مخصوص از آمریکای شمالی به قطر منتقل شده بود.
علاوه بر این، بخش زیادی از برنامه کاهش کربن قطر بر پروژههای موسوم به «جبران کربن» متکی بود؛ پروژههایی که بسیاری از فعالان محیطزیست آنها را غیرواقعی و ناکارآمد میدانند.
اسپانسری آرامکو؛ اوج تناقض زیستمحیطی
انتقادها زمانی بیشتر شد که فیفا در سال ۲۰۲۴ قراردادی چهار ساله با آرامکو عربستان امضا کرد؛ شرکتی که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان سوختهای فسیلی در جهان به شمار میرود.
بر اساس گزارشها، آرامکو از سال ۱۹۶۵ تاکنون مسئول بیش از ۴ درصد از کل انتشار گازهای گلخانهای جهان بوده است. همین موضوع باعث شد بیش از ۱۰۰ فوتبالیست زن حرفهای با انتشار نامهای رسمی، این همکاری را محکوم کنند.
«جسی فلمینگ» کاپیتان تیم ملی زنان کانادا اعلام کرد: «آرامکو یکی از بزرگترین آلودهکنندگان سیارهای است که همه ما آن را خانه مینامیم. فیفا با پذیرش این اسپانسر، پول را به امنیت زنان و امنیت کره زمین ترجیح داده است.»
گرمای شدید؛ تهدیدی برای بازیکنان و هواداران
نگرانیها فقط به انتشار کربن محدود نمیشود. بسیاری از دانشمندان هشدار میدهند که گرمای شدید ناشی از تغییرات اقلیمی میتواند سلامت بازیکنان، داوران، کارکنان و حتی تماشاگران را تهدید کند.
سرویس ملی هواشناسی آمریکا پیشبینی کرده است که تقریباً تمام مناطق میزبان جام جهانی ۲۰۲۶ در ماههای ژوئن و ژوئیه دمایی بالاتر از میانگین تاریخی تجربه خواهند کرد.
تحلیل روزنامه گاردین نشان میدهد دستکم ۲۶ مسابقه در شرایطی برگزار میشود که شاخص «دمای حباب مرطوب» یا WBGT به ۲۶ درجه سانتیگراد یا بیشتر میرسد. این شاخص علاوه بر دمای هوا، رطوبت، نور خورشید و سرعت باد را نیز در نظر میگیرد.
اتحادیه جهانی بازیکنان فوتبال موسوم به Fifpro اعلام کرده است که در دمای WBGT بالاتر از ۲۶ درجه، استراحت برای خنک شدن ضروری است و در دمای ۲۸ درجه، حتی تعلیق مسابقات نیز باید بررسی شود.
مطالعات دانشگاهی نشان میدهد ۱۴ شهر از ۱۶ شهر میزبان احتمالاً میانگین WBGT بالاتر از ۲۸ درجه سانتیگراد را تجربه خواهند کرد؛ مسئلهای که خطر گرمازدگی شدید را افزایش میدهد.
خنکسازی استادیومها؛ راهحل یا مشکل تازه؟
برخی از شهرهای گرمتر مانند هیوستون، دالاس و آتلانتا دارای ورزشگاههای مجهز به تهویه مطبوع هستند، اما همین سیستمهای خنککننده به مصرف عظیم انرژی نیاز دارند و خود باعث افزایش انتشار گازهای گلخانهای میشوند.
منتقدان میگویند این وضعیت تناقض بزرگی را نشان میدهد؛ زیرا برای مقابله با گرمای ناشی از تغییرات اقلیمی، انرژی بیشتری مصرف میشود و همین مسئله دوباره بحران اقلیمی را تشدید میکند.
«مادلین اور» پژوهشگر دانشگاه تورنتو معتقد است برگزارکنندگان هنوز برنامه جدی و کاملی برای حفاظت از هواداران، کارکنان، داوطلبان و رسانهها در برابر گرمای شدید ارائه نکردهاند. به گفته او، تمرکز اصلی فقط بر سلامت بازیکنان داخل زمین بوده است.
تبلیغات بیشتر از محیط زیست
فیفا اعلام کرده است که در هر نیمه مسابقات، یک استراحت سه دقیقهای برای آبرسانی در نظر گرفته میشود. همچنین بسیاری از بازیها در ساعات عصر برگزار خواهند شد تا از گرمای شدید ظهر جلوگیری شود.
اما منتقدان میگویند این اقدامات بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد. حتی اعلام شده شبکههای تلویزیونی میتوانند بخش عمده این زمانهای استراحت را به پخش تبلیغات اختصاص دهند.
به اعتقاد فعالان محیط زیست، فیفا در ظاهر درباره بحران اقلیمی صحبت میکند، اما در عمل تصمیمهایی میگیرد که بحران را تشدید میکند.
جام جهانی ۲۰۲۶ قرار بود نمادی از گسترش فوتبال و همکاری بینالمللی باشد، اما اکنون بسیاری آن را نمادی از تناقضهای دنیای مدرن میدانند؛ جایی که سازمانهای بزرگ از محیط زیست سخن میگویند، اما همزمان بزرگترین پروژههای آلاینده را اجرا میکنند.
افزایش تعداد تیمها، سفرهای هوایی گسترده، مصرف عظیم انرژی، همکاری با شرکتهای نفتی و بیتوجهی به اثرات اقلیمی باعث شده این تورنمنت در مسیر تبدیل شدن به آلایندهترین جام جهانی تاریخ قرار گیرد.
در شرایطی که جهان با بحران گرمایش زمین، موجهای مرگبار گرما و افزایش بلایای طبیعی روبهرو است، بسیاری از کارشناسان معتقدند ورزش نیز دیگر نمیتواند خود را از مسئولیتهای زیستمحیطی جدا بداند. جام جهانی ۲۰۲۶ شاید فقط یک تورنمنت فوتبال نباشد؛ بلکه آزمونی بزرگ برای صداقت نهادهای ورزشی در برابر بحران اقلیمی باشد.
