به گزارش تجارت نیوز، صنعت خودرو در حال تجربه بزرگترین تحول تاریخ خود است؛ تحولی که موتورهای بنزینی را به تدریج کنار میزند و خودروهای برقی را به انتخاب اصلی بازار تبدیل میکند. در این رقابت جهانی، کشوری که بیش از همه نگاهها را به خود جلب کرده، چین است. کشوری که زمانی تنها به عنوان تولیدکننده محصولات ارزانقیمت شناخته میشد، امروز به رهبر بلامنازع تولید خودروهای برقی و باتریهای لیتیومی تبدیل شده است.
برندهایی مانند BYD، Geely، Zeekr، XPeng، NIO و Xiaomi اکنون نهتنها در بازار داخلی چین، بلکه در اروپا، آسیا، استرالیا و بسیاری از کشورهای دیگر حضوری پررنگ دارند و حتی رقبای قدیمی مانند تویوتا، فولکسواگن، مرسدسبنز و تسلا را با چالش جدی روبهرو کردهاند.
اما موفقیت چین تنها نتیجه پرداخت یارانههای دولتی نیست. این کشور طی بیش از دو دهه، زنجیرهای کامل از تولید، فناوری، رقابت و نوآوری ایجاد کرده که اکنون به بزرگترین مزیت رقابتی آن در صنعت خودروهای برقی تبدیل شده است.
چین چگونه به رهبر بازار خودروهای برقی جهان تبدیل شد؟
اگر بازار جهانی خودروهای برقی را به یک رقابت ورزشی تشبیه کنیم، بدون تردید چین بر سکوی نخست ایستاده است. این کشور امروز بزرگترین تولیدکننده، مصرفکننده و صادرکننده خودروهای برقی جهان محسوب میشود و علاوه بر آن، بخش قابل توجهی از باتریهای مورد نیاز خودروهای الکتریکی دنیا نیز در کارخانههای چینی تولید میشود.
دولت چین از همان سالهای ابتدایی توسعه خودروهای برقی، سرمایهگذاری عظیمی روی این صنعت انجام داد. تنها بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۲، بیش از ۴۱ میلیارد دلار استرالیا یارانه، معافیتهای مالیاتی و مشوقهای اقتصادی برای توسعه خودروهای برقی، اتوبوسهای برقی و تاکسیهای الکتریکی اختصاص یافت.
این حمایتها باعث شد شرکتهای نوپا بتوانند با ریسک کمتر وارد بازار شوند، اما آنچه چین را به قدرت اول جهان تبدیل کرد، ایجاد محیطی رقابتی بود که در آن تنها شرکتهای نوآور و کارآمد امکان ادامه فعالیت داشتند.
هدف چین فقط فروش خودرو نیست
پکن از ابتدا اهدافی فراتر از توسعه یک صنعت جدید داشت. یکی از مهمترین انگیزههای چین، کاهش وابستگی به واردات نفت از کشورهایی مانند روسیه، ایران و ونزوئلا بود.
همزمان، دولت چین تلاش کرد سلطه تاریخی کشورهایی مانند ژاپن، آلمان و ایالات متحده بر صنعت خودروسازی جهان را به چالش بکشد. این اهداف در سال ۲۰۲۰ بهطور رسمی در برنامه ملی کاهش انتشار کربن چین گنجانده شد و خودروهای برقی به یکی از ارکان اصلی این سیاست تبدیل شدند.
نتیجه این برنامهریزی بلندمدت اکنون بهوضوح قابل مشاهده است؛ بهگونهای که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ درصد خودروهای جدید فروختهشده در چین از نوع برقی یا هیبریدی شارژی بودند؛ آماری که در هیچ بازار بزرگ دیگری مشاهده نمیشود.
برندهای چینی در حال فتح بازارهای جهانی
رشد صنعت خودروهای برقی چین دیگر تنها به بازار داخلی محدود نیست. خودروهای ساخت چین اکنون در بسیاری از کشورهای جهان با استقبال قابل توجهی مواجه شدهاند.
در بریتانیا، بیش از ۳۰ درصد خودروهای فروختهشده در سال ۲۰۲۵ برقی بودند و بخش مهمی از این بازار در اختیار برندهای چینی قرار گرفت.
در نروژ که پیشرفتهترین بازار خودروهای برقی جهان به شمار میرود، بیش از ۹۵ درصد خودروهای جدید فروختهشده در سال ۲۰۲۵ از نوع برقی بودند و محصولات چینی نیز سهم رو به رشدی در این بازار پیدا کردند.
در مقابل، ایالات متحده به دلیل اعمال تعرفههای سنگین بر واردات خودروهای برقی چین، همچنان بازاری محدود برای این محصولات است و سهم خودروهای برقی در این کشور حدود ۱۰ درصد از فروش خودروهای جدید را تشکیل میدهد.
استرالیا؛ بازاری که به سرعت در حال تغییر است
یکی از جالبترین نمونههای گسترش خودروهای چینی را میتوان در استرالیا مشاهده کرد.
در ماه ژوئن ۲۰۲۶، خودروهای برقی نزدیک به ۳۰ درصد از کل فروش خودروهای جدید این کشور را به خود اختصاص دادند. در همین سال، چین برای نخستین بار پس از نزدیک به سه دهه، جای ژاپن را به عنوان بزرگترین صادرکننده خودرو به استرالیا گرفت.
افزایش قیمت سوخت، توسعه شبکههای شارژ، اجرای استانداردهای جدید مصرف انرژی و عرضه خودروهای برقی با قیمت مناسب، مهمترین عوامل این تغییر محسوب میشوند.
BYD؛ رقیب جدی تسلا
اگرچه تسلا همچنان بزرگترین برند خودروهای برقی در استرالیاست و حدود ۲۸ درصد بازار خودروهای تمامبرقی را در اختیار دارد، اما فاصله آن با برندهای چینی هر روز کمتر میشود.
شرکت BYD اکنون با در اختیار داشتن حدود ۲۴ درصد بازار خودروهای برقی استرالیا به نزدیکترین رقیب تسلا تبدیل شده است.
در کنار BYD، برندهایی مانند Geely، Zeekr، XPeng و NIO نیز با سرعت در حال افزایش سهم خود از بازارهای بینالمللی هستند.
موفقیت یکشبه به دست نیامد
رشد چشمگیر خودروسازان چینی نتیجه سالها رقابت سخت و گاهی بیرحمانه در بازار داخلی این کشور است.
در اوج رونق خودروهای برقی، بیش از ۵۰۰ شرکت وارد این صنعت شدند. سرمایهگذاری دولتی، حمایت استانها و دسترسی به منابع مالی باعث شد شرکتهای زیادی شانس خود را امتحان کنند.
اما با کاهش تدریجی یارانهها، رقابت شدیدتر شد و بازار تنها به شرکتهای توانمند اجازه ادامه فعالیت داد. برآوردها نشان میدهد حدود ۹۰ درصد این شرکتها در نهایت از بازار حذف شدند و تنها برندهایی که توانایی نوآوری، کاهش هزینهها و افزایش کیفیت را داشتند، باقی ماندند.
همین رقابت سنگین باعث شد شرکتهای چینی تجربهای ارزشمند در توسعه فناوری، مدیریت هزینه و افزایش بهرهوری به دست آورند.
سه شرکتی که مسیر صنعت خودروهای برقی چین را تغییر دادند
داستان موفقیت برندهای مطرح چینی، خود گویای تحول صنعت این کشور است.
جیلی (Geely) فعالیت خود را سالها پیش با تولید قطعات یخچال آغاز کرد. سپس وارد صنعت موتورسیکلت شد و از سال ۱۹۹۷ به تولید خودرو روی آورد. خرید شرکت ولوو و بهرهگیری از دانش مهندسی سوئد، زمینهساز تولد برند لوکس Zeekr شد که امروز یکی از پیشرفتهترین خودروهای برقی چین را تولید میکند.
شیائومی (Xiaomi) نیز نمونهای متفاوت است. این شرکت که در سال ۲۰۱۰ به عنوان یک استارتآپ نرمافزاری تأسیس شد، ابتدا با تولید گوشیهای هوشمند به شهرت رسید، اما در سال ۲۰۲۴ نخستین خودروی برقی خود را معرفی کرد. شیائومی اکنون تجربه خود در حوزه نرمافزار، هوش مصنوعی و اینترنت اشیا را وارد صنعت خودرو کرده و به یکی از رقبای نوظهور این بازار تبدیل شده است.
اما شاید موفقترین نمونه، BYD باشد. این شرکت ابتدا تولیدکننده باتری بود و در اوایل دهه ۲۰۰۰ به بزرگترین تولیدکننده باتریهای قابل شارژ چین تبدیل شد. سپس با خرید یک خودروساز ورشکسته وارد صنعت خودرو شد و امروز به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودروهای برقی جهان تبدیل شده است.
BYD اکنون تقریباً تمام زنجیره تولید خود را در اختیار دارد؛ از تولید باتری و موتورهای الکتریکی گرفته تا طراحی پلتفرم خودرو و مونتاژ نهایی. همین یکپارچگی باعث شده این شرکت بتواند هر ۵۲ ثانیه یک خودرو تولید کند.
تنها در سال ۲۰۲۵، فروش جهانی BYD به حدود ۴.۵ میلیون دستگاه خودرو رسید؛ رقمی که این شرکت را در جمع بزرگترین خودروسازان دنیا قرار داده است.
مزیت بزرگ چین؛ زنجیره تأمین و تولید سریع
یکی از مهمترین دلایل موفقیت چین، ایجاد خوشههای صنعتی تخصصی است.
برای مثال، منطقه دلتای رودخانه پرل یکی از بزرگترین مراکز تولید خودروهای برقی جهان محسوب میشود. شرکتهای مستقر در این منطقه بهراحتی به تأمینکنندگان قطعات الکترونیکی، تولیدکنندگان باتری، مراکز تحقیقاتی و کارخانههای مونتاژ دسترسی دارند.
این تمرکز صنعتی باعث شده فاصله میان طراحی یک محصول جدید تا تولید انبوه آن به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کند؛ مزیتی که بسیاری از خودروسازان غربی هنوز از آن برخوردار نیستند.
آیا رشد چین ادامه خواهد داشت؟
با وجود تمام موفقیتها، صنعت خودروهای برقی چین اکنون با چالشهایی نیز روبهرو شده است.
بازار داخلی این کشور به تدریج به مرحله اشباع نزدیک میشود و رقابت شدید باعث کاهش حاشیه سود خودروسازان شده است.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، میزان هزینهکرد خریداران خودرو در چین حدود ۱۳ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت؛ موضوعی که نشان میدهد رشد بازار داخلی دیگر مانند گذشته سریع نیست.
به همین دلیل صادرات اکنون به یک ضرورت برای شرکتهای چینی تبدیل شده و بازارهای خارجی نقشی حیاتی در ادامه رشد آنها ایفا میکنند.
آینده بازار جهانی خودروهای برقی
کارشناسان معتقدند موفقیت بلندمدت خودروسازان چینی تنها به قیمت پایین یا تولید انبوه وابسته نخواهد بود.
مسائلی مانند امنیت دادهها، استانداردهای باتری، کیفیت خدمات پس از فروش، زیرساختهای شارژ، ارزش فروش دست دوم خودروها و اعتماد مصرفکنندگان، نقش تعیینکنندهای در آینده این صنعت خواهند داشت.
از سوی دیگر، کشورهایی مانند استرالیا با یک چالش راهبردی روبهرو هستند. آنها از یک سو برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای به خودروهای برقی چینی نیاز دارند و از سوی دیگر باید استانداردهای سختگیرانهتری برای امنیت سایبری، بازیافت باتری، ایمنی خودرو و توسعه شبکه شارژ عمومی تدوین کنند.
سلطه چین بر بازار خودروهای برقی نتیجه یک برنامهریزی بلندمدت، سرمایهگذاری گسترده، رقابت شدید داخلی و ایجاد زنجیره کامل تولید است. اختصاص بیش از ۴۱ میلیارد دلار استرالیا یارانه، حضور بیش از ۵۰۰ شرکت در ابتدای مسیر، حذف ۹۰ درصد بازیگران ضعیف، تولید ۴.۵ میلیون خودرو توسط BYD در سال ۲۰۲۵ و تبدیل شدن چین به بزرگترین صادرکننده خودرو در جهان، تنها بخشی از این موفقیت چشمگیر است. با این حال، ادامه این روند به توانایی شرکتهای چینی در جلب اعتماد مشتریان جهانی، توسعه فناوری، رعایت استانداردهای بینالمللی و حفظ مزیت رقابتی در بازارهای خارجی بستگی خواهد داشت. آنچه مسلم است، صنعت خودروهای برقی جهان وارد دورهای شده که بدون حضور چین، تصور آینده آن تقریباً غیرممکن است.
