به گزارش تجارت نیوز، چین در سالهای اخیر به عنوان بزرگترین سرمایهگذار جهان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر شناخته شده و رکوردهای متعددی در توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی به ثبت رسانده است. با این حال، تازهترین گزارشها نشان میدهد که افزایش ظرفیت تولید انرژی پاک به تنهایی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای کافی نیست. در حالی که انتظار میرفت رشد کمسابقه انرژیهای تجدیدپذیر مسیر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را هموار کند، مشکلات موجود در شبکه برق این کشور باعث شده بخش زیادی از این ظرفیت جدید عملاً مورد استفاده قرار نگیرد و انتشار کربن دوباره افزایش یابد.
بازگشت روند صعودی انتشار کربن در چین
بر اساس تحلیل جدید «مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک» (CREA) که برای نشریه Carbon Brief تهیه شده است، انتشار دیاکسید کربن ناشی از بخش انرژی و صنایع چین در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲ درصد افزایش یافته است.
این افزایش در شرایطی رخ داده که چین در سال ۲۰۲۵ نخستین کاهش سالانه انتشار کربن خود را ثبت کرده بود و بسیاری از کارشناسان امیدوار بودند این روند در سالهای آینده نیز ادامه پیدا کند. اما آمارهای جدید نشان میدهد این کشور در ابتدای سال ۲۰۲۶ بار دیگر مصرف سوختهای فسیلی را افزایش داده و برای تولید برق، زغالسنگ و گاز بیشتری سوزانده است.
چرا انرژی پاک چین هدر میرود؟
بررسیهای انجامشده نشان میدهد مشکل اصلی نه کمبود ظرفیت تولید انرژیهای تجدیدپذیر، بلکه ناتوانی شبکه برق در جذب و توزیع این انرژی است. طبق این گزارش، در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ حجم انرژی پاکی که به دلیل محدودیتهای شبکه از دست رفته، معادل بیش از کل برق تولیدی کشور فرانسه در همین بازه زمانی بوده است.
لوری میلیویرتا، تحلیلگر ارشد مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، معتقد است ساختار فعلی بازار برق چین یکی از مهمترین دلایل این وضعیت است. به گفته او، بسیاری از نیروگاههای زغالسنگ و گاز بر اساس قراردادهای بلندمدت فعالیت میکنند و موظف به تأمین حجم مشخصی از برق هستند. در نتیجه حتی زمانی که برق خورشیدی و بادی با هزینه کمتر در دسترس قرار دارد، این نیروگاهها انگیزهای برای کاهش تولید ندارند.
از سوی دیگر، مبادلات برق میان استانهای مختلف چین نیز عمدتاً بر پایه قراردادهای سالانه انجام میشود. این موضوع باعث میشود برق مازاد تولیدشده از منابع تجدیدپذیر نتواند به سرعت و به صورت لحظهای به مناطقی که به آن نیاز دارند منتقل شود و در نهایت بخش قابل توجهی از آن هدر رود.
میلیویرتا تأکید میکند که تمامی تولیدکنندگان برق باید ملزم شوند انرژی خود را در بازارهای لحظهای عرضه کنند. در چنین شرایطی نیروگاههای زغالسنگ هنگام افزایش تولید انرژیهای تجدیدپذیر با کاهش قیمت برق مواجه میشوند و انگیزه اقتصادی لازم برای کاهش تولید را پیدا خواهند کرد. با این حال، به گفته او، اصلاحات مورد نیاز در این زمینه تاکنون پیشرفت قابل توجهی نداشته است.
افزایش چشمگیر محدودسازی انرژیهای تجدیدپذیر
یکی از مهمترین شاخصهای ناکارآمدی شبکه برق چین، افزایش نرخ «محدودسازی» یا Curtailment است؛ فرآیندی که طی آن بخشی از برق تولیدشده توسط نیروگاههای تجدیدپذیر عمداً وارد شبکه نمیشود.
بر اساس دادههای منتشرشده، نرخ محدودسازی انرژی خورشیدی در ابتدای سال ۲۰۲۶ به ۹.۲ درصد و نرخ محدودسازی انرژی بادی به ۸.۵ درصد رسیده است. این ارقام نسبت به سالهای گذشته افزایش محسوسی را نشان میدهند.
کارشناسان CREA معتقدند میزان واقعی انرژی هدررفته احتمالاً از آمارهای رسمی نیز بیشتر است. به گفته آنان، ضعف در سیستمهای پایش و گزارشدهی باعث شده ابعاد واقعی این مشکل به طور کامل مشخص نباشد. در نتیجه فشار سیاسی و اجرایی کافی برای رفع این چالش نیز شکل نگرفته است.
ظرفیت عظیم انرژی پاک که بلااستفاده ماند
گزارش جدید نشان میدهد اگر نرخ محدودسازی انرژیهای تجدیدپذیر افزایش پیدا نمیکرد، ظرفیت جدید ایجادشده در نیروگاههای بادی و خورشیدی میتوانست در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷۰ تراوات ساعت برق اضافی تولید کند.
این میزان برق حتی بیش از کل رشد تقاضای برق چین در این بازه زمانی بوده و میتوانست بخش عمده نیازهای جدید کشور را بدون استفاده از سوختهای فسیلی تأمین کند.
اما در عمل، تولید برق پاک تنها ۶۰ تراوات ساعت افزایش یافت و بخش انرژی بادی تقریباً هیچ رشد قابل توجهی را تجربه نکرد. این موضوع نشان میدهد بخش بزرگی از سرمایهگذاریهای انجامشده در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر هنوز نتوانسته اثر واقعی خود را بر کاهش مصرف زغالسنگ و گاز بگذارد.
تولید برق از انرژی خورشیدی (چپ) و بادی (راست) در چین، تراوات ساعت در هر دوره ۱۲ ماهه. قرمز: برق واقعاً به شبکه تزریق شده است. زرد: تولید قبل از سطوح گزارش شده “قطع برق”، که در آن مقداری از برق به دلیل ازدحام شبکه دور ریخته میشود. آبی: تولید در صورتی که نرخ قطع برق ثابت مانده باشد. منبع: دادههای ماهانه شورای برق چین در مورد ظرفیت نصب شده و میزان استفاده؛ دادههای مرکز ملی نظارت بر مصرف انرژی جدید و هشدار زودهنگام در مورد قطع برق.
مشکل محدودیت شبکه؛ چالشی فراتر از چین
چین تنها کشوری نیست که با مشکل هدررفت انرژیهای تجدیدپذیر مواجه شده است. در سالهای اخیر کشورهای متعددی از جمله بریتانیا، استرالیا، هند، شیلی و برزیل نیز با افزایش محدودسازی برق پاک روبهرو بودهاند.
در بیشتر این کشورها، رشد سریع نیروگاههای خورشیدی و بادی از سرعت توسعه شبکههای انتقال برق پیشی گرفته است. در نتیجه زیرساختهای موجود قادر به انتقال و توزیع همه برق تولیدشده نیستند و بخشی از آن ناچاراً کنار گذاشته میشود.
آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که برای جلوگیری از تشدید این مشکل، سرمایهگذاری جهانی در توسعه و نوسازی شبکههای برق باید تا سال ۲۰۳۰ حدود ۵۰ درصد افزایش یابد. این نهاد بینالمللی تأکید میکند که بدون توسعه زیرساختهای انتقال برق، حتی افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر نیز نمیتواند به کاهش واقعی انتشار گازهای گلخانهای منجر شود.
نگرانی سرمایهگذاران از کاهش درآمد پروژههای پاک
افزایش محدودسازی انرژیهای تجدیدپذیر تنها یک چالش زیستمحیطی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی مهمی نیز به همراه دارد. زمانی که برق تولیدشده توسط نیروگاههای خورشیدی و بادی وارد شبکه نمیشود، درآمد این پروژهها کاهش پیدا میکند و بازگشت سرمایه با مشکل مواجه میشود.
نمونهای از این وضعیت در برزیل مشاهده شده است؛ جایی که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برق پاک آمریکای جنوبی اعلام کرده برنامه سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری خود در پروژههای جدید انرژی تجدیدپذیر را متوقف میکند. دلیل این تصمیم آن است که اپراتور شبکه برق برزیل تا ۲۵ درصد از برق قابل تولید پروژههای فعلی این شرکت را نمیپذیرد.
تجربه چین نشان میدهد توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی به تنهایی برای کاهش انتشار کربن کافی نیست. اگرچه این کشور رکوردهای جدیدی در ساخت ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر ثبت کرده، اما ضعف در ساختار بازار برق، قراردادهای سنتی نیروگاههای فسیلی و محدودیتهای شبکه انتقال باعث شده بخش بزرگی از این انرژی پاک بدون استفاده باقی بماند. در نتیجه، انتشار دیاکسید کربن چین در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد ۲ درصدی مواجه شده و مصرف زغالسنگ و گاز بار دیگر افزایش یافته است.
کارشناسان معتقدند آینده گذار انرژی در چین و بسیاری از کشورهای جهان نه تنها به ساخت نیروگاههای جدید، بلکه به توسعه شبکههای هوشمند، بازارهای برق انعطافپذیر و سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای انتقال انرژی وابسته خواهد بود. در غیر این صورت، بخش قابل توجهی از ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر همچنان هدر خواهد رفت و دستیابی به اهداف اقلیمی جهانی با چالشهای جدی مواجه میشود.
