عضو کمیسیون انرژی مجلس گفت: هرگونه تصمیم در این حوزه باید متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور اتخاذ شود و بهگونهای باشد که ضمن مدیریت ناترازی و جلوگیری از تشدید مشکلات انرژی، کمترین فشار ممکن به مردم، بهویژه اقشار کمبرخوردار، وارد شود.
کشور سالانه حدود ۱۲۰ میلیارد دلار یارانه پنهان و آشکار انرژی پرداخت میکند، اما این هزینه سنگین نه به افزایش بهرهوری منجر شده و نه عدالت انرژی را محقق کرده است.
احسان کشاورز-یارانه پنهان انرژی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۱۱ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که بخش عمده آن ناشی از شکاف میان قیمت داخلی حاملها و قیمتهای مرجع بینالمللی است. این سیاست که طی دههها استمرار یافته، آثار عمیقی بر بودجه دولت، تخصیص منابع و توزیع درآمد داشته است. در حالی که قوانین بالادستی بر اصلاح تدریجی قیمتها تأکید دارند، روند اجرای این اصلاحات با چالشهای جدی روبهرو بوده و بار مالی سنگینی بر اقتصاد تحمیل کرده است.
احسان کشاورز- در کنار بنزین و گازوئیل، بخش قابل توجهی از یارانه انرژی به نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع اختصاص دارد؛ سوختهایی که عمدتاً در نیروگاهها، صنایع و برخی مصارف خانگی استفاده میشوند. مصرف نفت کوره طی دهه گذشته نوسانات شدیدی را تجربه کرده و یارانه دلاری این گروه از سوختها نیز از سطوح دو رقمی به چند میلیارد دلار کاهش یافته است. این تغییرات نشان میدهد، ساختار مصرف صنعتی انرژی مستقیماً با سیاست قیمتگذاری و ناترازیهای بخش انرژی پیوند دارد.
احسان کشاورز- یکی از مهمترین مشکلات اقتصاد ایران، یارانههای عیان و نهانی است که دولت با هدف حمایت از اقشار کمبرخوردار یا توزیع یکسان حمایتها، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تخصیص میدهد؛ از جمبه این یارانهها که رقم قابل توجهی را به خود اختصاص میدهد، یارانه انرژی است. بنزین و گازوئیل بهتنهایی بیشترین سهم را از مصرف و یارانه انرژی کشور به خود اختصاص دادهاند. بر اساس گزارشی جدید از سازمان برنامه و بودجه، مجموع مصرف این دو سوخت از حدود ۵۹ میلیارد لیتر در سال ۱۳۹۰ به بیش از ۸۶ میلیارد لیتر در سال ۱۴۰۳ رسیده و همزمان یارانه دلاری آنها حدود ۳۶ میلیارد دلار در سال جاری برآورد میشود. این روند نشان میدهد سیاست قیمتگذاری پایین، تقاضا را افزایش داده و بار مالی سنگینی بر بودجه و منابع عمومی کشور تحمیل کرده است.
یک کارشناس حوزه انرژی گفت: سالانه حدود ۱۲۷ میلیارد دلار صرف یارانه انرژی میشود. این یارانه سرکوبشده قیمت، سیگنالهای بازار را کاملا مخدوش کرده و هرگونه انگیزه اقتصادی برای سرمایهگذاری در بهرهوری انرژی یا تغییر الگوی مصرف را از بین برده است.
نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: اصلاحات انرژی بخشی از اصلاحات اقتصادی است و با توجه به اینکه در سال بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار یارانه پرداخت میکنیم، اصلاحات در بخش یارانه حاملهای انرژی باید اعمال شود. منطقی نیست که این میزان یارانه انرژی در کشور پرداخت شود.
در شرایطی که بسیاری از کارشناسان از پیامدهای تورمی فعالسازی مکانیسم ماشه صحبت کردهاند و کشور در موقعیتی حساس از منظر افزایش تحریمها قرار دارد، رئیس جمهوری از تصمیم دولت مبنی بر افزایش قیمت حاملهای انرژی سخن به میان آورده است. تصمیمی که فشار مضاعفی بر تورم وارد کرده و منجر به افزایش فشار اقتصادی بر مردم میشود.
در رابطه با موضوع بنزین اجماع واحدی بین کارشناسان وجود ندارد. برخی اصلاح زیرساختها را ضروری میدانند در حالی که دیگران حذف یارانه بنزین را راهحل مشکلات ساختاری میدانند. مخالفان افزایش قیمت، آن را عامل تورم و فشار اقتصادی میدانند اما موافقان بر تاثیر مثبت حذف یارانه بر عدالت اجتماعی تاکید دارند.
بررسیهای آژانس حاکی از افزایش تعداد کشورها و جهش دو برابری مقادیر واقعی یارانههای انرژی در جهان بوده و در این میان، اوضاع کشورهایی نظیر روسیه، ایران و چین نیز وخیم گزارش شدهاست. متاسفانه در نتیجه تشدید بحران انرژی، حتی کشورهای توسعهیافته بهویژه اروپایی نیز در این رابطه، مداخلات واقعا چشمگیری داشتهاند.
معاون وزیر نفت در امور برنامهریزی با بیان اینکه بین ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار یارانه انرژی در کشور پرداخت میشود، گفت: با توجه به اینکه بیشترین یارانه انرژی را در دنیا پرداخت میکنیم اما طرحهای بهینهسازی تا کنون به نتیجه نرسیده است.
پرداخت یارانه انرژی به پتروشیمیها، بهویژه متانولیها همواره محلی برای چالش بوده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که این امر منجر به خامفروشی منابع شده است. به اعتقاد علی شمساردکانی، عضو پیشین کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، پرداخت این یارانه مبنای علمی و اقتصادی ندارد.
مرتضی شاهمیرزایی، مدیر عامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، این هفته اعلام کرد که تولیدکنندگان متانول میتوانند با تکمیل زنجیره ارزش از مزیت تخفیف خوراک 30 درصدی و یارانه انرژی استفاده کنند.
طرح اخذ عوارض از صادرات مواد خام و نیمهخام صنایع معدنی، نفتی، گازی و پتروشیمی لغو شد و دولتیها حتی به واسطه مجلس هم نتوانستند بر صادرکنندگان غلبه و بخشی از درآمدهای صادراتی را به خود اختصاص دهند.
بحران انرژی در اروپا تاکنون 800 میلیارد یورو هزینه روی دست دولتها برای محافظت از مصرفکنندگان خود گذاشته است. پژوهشکده بروگل اعلام کرده که این پول در حقیقت یارانهایست که اروپا باید برای سوختهای فسیلی پرداخت میکرد. ماجرا از چه قرار است؟
هر سال موعد تدوین بودجه، مساله افزایش قیمت بنزین و گازوئیل هم مطرح میشود. اما حالا رئیس سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای گفته تاکنون مساله افزایش قیمت گازوئیل مطرح نشده است.