به گزارش تجارت نیوز، جنگ روسیه و اوکراین حالا بیش از گذشته بر زندگی روزمره مردم روسیه تأثیر گذاشته است. یکی از تازه‌ترین پیامدهای این وضعیت، کمبود بنزین و تشکیل صف‌های طولانی در جایگاه‌های سوخت است؛ بحرانی که بخشی از رانندگان روس را به فکر تغییر خودرو و استفاده از مدل‌های برقی انداخته است.
سرگئی تسلیکوف، کارشناس صنعت خودرو در روسیه، یکی از همین افراد است. او که طی سال‌های گذشته بیش از ۲۰ خودرو، از جمله ولوو، فولکس‌واگن و رنج‌روور داشته و همگی بنزینی بوده‌اند، در ماه ژوئیه یک خودروی هاچ‌بک تمام‌برقی ساخت شرکت چینی گریت وال موتور خریداری کرد.
تصمیم او در شرایطی گرفته شد که حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه باعث اختلال در عرضه سوخت شده بود. تسلیکوف می‌گوید برای پیدا کردن بنزین مناسب به پنج جایگاه مراجعه کرده، اما در نهایت یا تنها گازوئیل در دسترس بوده یا بنزین با کیفیت پایین عرضه می‌شده است. افزایش ناگهانی تقاضا برای خودروهای برقی نیز باعث شد قیمت خودرویی که او خریده بود تنها طی چند روز حدود ۲ هزار دلار افزایش پیدا کند.
بازار خودروهای برقی روسیه دو برابر شد
آمارها نشان می‌دهد بحران سوخت تأثیر قابل توجهی بر بازار خودرو روسیه گذاشته است. طبق اعلام وزارت صنعت و تجارت روسیه، تعداد خودروهای برقی و هیبریدی فروخته‌شده در این کشور از ۴۳ هزار دستگاه در فاصله ژانویه تا اوت ۲۰۲۵، به بیش از ۸۳ هزار دستگاه در مدت مشابه سال جاری رسیده است.
بر اساس داده‌های آوتواستات، تا پایان سپتامبر سهم خودروهای تمام‌برقی و هیبریدی‌های پلاگین که قادرند بدون استفاده از بنزین حرکت کنند، به ۱۱.۵ درصد از بازار خودرو روسیه رسیده است؛ در حالی که این سهم در ابتدای سال حدود ۵ درصد بود.
با وجود این رشد، روسیه همچنان فاصله زیادی با بازارهای پیشرو خودروهای برقی دارد. برای مقایسه، سهم خودروهای برقی در بازار چین به حدود ۴۵ درصد رسیده است. با این حال، سهم خودروهای برقی در روسیه اکنون اندکی بیشتر از بازار ایالات متحده است.
چین، برنده بزرگ بازار خودرو روسیه
افزایش تقاضا برای خودروهای برقی در روسیه بیش از هر چیز به نفع خودروسازان چینی تمام شده است. پس از خروج بسیاری از برندهای غربی، ژاپنی و کره‌ای از بازار روسیه در پی تحریم‌های غرب، خودروسازان چینی حضور خود را در این کشور به سرعت گسترش داده‌اند.
بسیاری از کارخانه‌هایی که پیش از جنگ خودروهای برندهای غربی را تولید می‌کردند، اکنون به مونتاژ خودروهای چینی مشغول هستند. حتی برخی برندهای روسی احیاشده نیز در واقع بر پایه مدل‌ها و فناوری‌های چینی فعالیت می‌کنند.
یکی از نمونه‌های این روند، برند ماسکویچ است که پس از احیای نام تاریخی شوروی، از طراحی‌های چینی استفاده می‌کند. برند Evolute نیز خودروهای برقی مونتاژشده در روسیه را بر اساس طرح‌ها و فناوری‌های چینی عرضه می‌کند.
در یکی از مجتمع‌های بزرگ فروش خودرو در شمال‌غرب مسکو که بیش از ۴۰ نمایندگی دارد، بخش بزرگی از نمایشگاه‌ها اکنون به برندهای چینی اختصاص یافته است؛ در حالی که پیش از جنگ بسیاری از آنها محصولات خودروسازان غربی، ژاپنی و کره‌ای را عرضه می‌کردند.
حملات به پالایشگاه‌ها بحران سوخت را تشدید کرد
کمبود سوخت در روسیه تنها به افزایش قیمت یا کاهش عرضه محدود نشده و در برخی مناطق به تشکیل صف‌های طولانی در جایگاه‌ها منجر شده است.
بر اساس داده‌های گدبنز، سامانه‌ای که بازار سوخت روسیه را رصد می‌کند، در یک مقطع تنها ۴۶ درصد از جایگاه‌های سوخت در سراسر کشور بنزین عرضه می‌کردند. این میزان در مسکو ۵۳ درصد و در نیژنی نووگورود تنها ۲۷ درصد بود.
شرایط در مسکو در مقاطعی از تابستان حتی وخیم‌تر شد و پس از حمله به پالایشگاه‌هایی که بخشی از سوخت پایتخت را تأمین می‌کنند، تنها حدود یک‌چهارم جایگاه‌ها سوخت در اختیار داشتند. صف‌های طولانی در بزرگراه‌های منتهی به سن‌پترزبورگ، کازان و مناطق جنوبی روسیه نیز شکل گرفت.
دولت روسیه برای کاهش فشار ناشی از کمبود سوخت، اجازه عرضه بنزین و گازوئیل با استاندارد پایین‌تر را صادر کرد. این تصمیم اما پیامدهای دیگری نیز داشت. برخی تعمیرگاه‌ها از افزایش خرابی خودروها پس از استفاده از سوخت بی‌کیفیت خبر دادند.
زیرساخت شارژ هنوز پاسخگوی تقاضا نیست
افزایش فروش خودروهای برقی در روسیه در حالی اتفاق افتاده که زیرساخت شارژ این خودروها هنوز با نیاز بازار فاصله دارد. صف‌هایی که پیش‌تر در جایگاه‌های بنزین دیده می‌شد، اکنون در برخی نقاط به ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی نیز منتقل شده است.
یکی از مالکان یک خودروی ماسکویچ برقی در مسکو می‌گوید برای پیدا کردن یک شارژر سالم و بدون صف مجبور شده در مرکز شهر رانندگی کند. او معتقد است زیرساخت شارژ همچنان با کمبود جدی روبه‌رو است و به همین دلیل، با وجود تجربه استفاده از خودروی برقی، حاضر نیست برای خودش چنین خودرویی خریداری کند.
با این حال، زیرساخت شارژ روسیه طی چند سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است. تعداد ایستگاه‌های شارژ عمومی از کمتر از ۱۵۰۰ دستگاه در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۸ هزار ایستگاه در سال جاری افزایش یافته است.
دولت روسیه همچنین از سال ۲۰۲۲ پرداخت یارانه برای ساخت ایستگاه‌های شارژ سریع و اتصال آنها به شبکه برق را آغاز کرد. از سال ۲۰۲۳ نیز مقررات جدید، پیش‌بینی زیرساخت خودروهای برقی در ساختمان‌های جدید را الزامی کرده است.
خودروهای برقی در روسیه هنوز گران هستند
با وجود افزایش تقاضا، خودروهای برقی همچنان برای بسیاری از مردم روسیه محصولی گران‌قیمت محسوب می‌شوند. برخی مشوق‌های دولتی، از جمله معافیت خودروهای تمام‌برقی از مالیات حمل‌ونقل در بسیاری از مناطق، هزینه پارکینگ رایگان در مسکو و برخی شهرهای بزرگ و یارانه خرید خودروهای برقی ساخت روسیه، به رشد این بازار کمک کرده‌اند.
با این حال، قیمت بالای خودرو و محدودیت زیرساخت شارژ همچنان مانع بزرگی برای گسترش سریع‌تر خودروهای برقی است. برخی کارشناسان بازار روسیه نیز معتقدند خودروهای هیبریدی می‌توانند در سال‌های آینده سهم بیشتری از بازار را به دست آورند، زیرا بخشی از نگرانی‌های مربوط به برد و دسترسی به شارژ را برطرف می‌کنند.
تقاضا برای شارژ خودروهای برقی در روسیه دو برابر شد
کنستانتین آلیابیف، مدیر اجرایی شرکت Punkt E، یکی از بزرگ‌ترین اپراتورهای شبکه شارژ خودروهای برقی روسیه، می‌گوید تقاضا برای استفاده از ایستگاه‌های این شرکت در هفته‌های اخیر دو برابر شده است.
افزایش تقاضا در برخی ایستگاه‌ها حتی به تشکیل صف منجر شده است. این شرکت قصد دارد برای پاسخ به رشد مصرف، ساخت ۱۰۰ ایستگاه شارژ جدید را سرعت ببخشد؛ هرچند روند دریافت مجوزها باعث شده توسعه سریع زیرساخت‌ها دشوار باشد.
آلیابیف معتقد است مشکل اصلی بازار خودروهای برقی روسیه نه شرایط جغرافیایی یا آب‌وهوایی، بلکه همان معضل قدیمی «مرغ و تخم‌مرغ» بوده است؛ یعنی زمانی که تعداد خودروهای برقی کم بود، سرمایه‌گذاری روی شبکه شارژ نیز توجیه اقتصادی چندانی نداشت.
بحران سوخت، مسیر بازار خودرو روسیه را تغییر می‌دهد
رشد خودروهای برقی در روسیه در شرایطی رخ داده که این کشور سال‌ها به دلیل تولید گسترده نفت و دسترسی به سوخت نسبتاً ارزان، انگیزه چندانی برای توسعه خودروهای برقی نداشت. فاصله زیاد میان شهرها، زمستان‌های سخت و نبود شبکه گسترده شارژ نیز توسعه این بازار را دشوارتر می‌کرد.
اما جنگ و اختلال در زنجیره تأمین سوخت، معادلات را تغییر داده است. اکنون بخشی از مصرف‌کنندگان روسی، نه به دلیل دغدغه‌های زیست‌محیطی، بلکه برای فرار از صف‌های بنزین و نگرانی درباره تأمین سوخت، به خودروهای برقی روی آورده‌اند.
این اتفاق بخشی از روند گسترده‌تری است که در نقاط مختلف جهان دیده می‌شود. طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، خودروهای برقی در سال جاری میلادی در مسیر ثبت رکوردی تازه قرار دارند و ممکن است حدود ۲۹ درصد از کل خرید خودروهای جدید جهان را به خود اختصاص دهند. فروش این خودروها نیز در بیش از ۹۰ کشور از جمله برزیل، استرالیا، هند و کره جنوبی افزایش یافته است.
بحران سوخت در روسیه نشان داده است که جنگ و اختلال در زنجیره تأمین انرژی می‌تواند حتی در کشوری که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است، رفتار مصرف‌کنندگان را تغییر دهد. افزایش بیش از دو برابری فروش خودروهای برقی و رشد سهم آنها از حدود ۵ درصد به ۱۱.۵ درصد بازار روسیه، نشانه‌ای از همین تغییر است.
با این حال، آینده خودروهای برقی در روسیه همچنان به قیمت خودروها، توسعه شبکه شارژ و سیاست‌های دولت وابسته خواهد بود. در کوتاه‌مدت، ممکن است خودروهای هیبریدی به دلیل انعطاف بیشتر در شرایط کمبود شارژ، گزینه محبوب‌تری باشند؛ اما اگر بحران سوخت ادامه پیدا کند و زیرساخت شارژ گسترش یابد، خودروهای برقی چینی می‌توانند حضور بسیار پررنگ‌تری در خیابان‌های روسیه پیدا کنند.
